Güneydoğu Anadolu'da lise öğrencisi ergenlerde travma sonrası stres belirtileri ve ilişkili faktörler

Bu çalışma, Güneydoğu Anadolu'da lise öğrencisi ergenlerde travma sonrası stres belirtileri ve ilişkili faktörleri belirlemek amacı ile tanımlayıcı bir araştırma olarak yapılmıştır. Araştırma evrenini Cizre ilçesinde 10 lisede eğitim gören 9522 öğrenci oluşturmaktadır. Veri toplama amaçlı olarak çalışmada Kişisel Bilgi Formu, Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği, Beck Depresyon Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin değerlendirmesinde; tanımlayıcı istatiksel analizler, ki kare testi, bağımsız gruplarda t testi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında görüşleri alınan lise öğrencilerinin sosyodemografik özellikleri incelendiğinde; %51,7'si (n=202) 15 yaş ve altı, yaş ortalamalarının 15,5 ± 1,25 olduğu, %64,2'sinin (n=251) kadın olduğu tespit edilmiştir. Araştırmaya katılan lise öğrencilerinin Travma Sonrası Stres Tarama Ölçeğine göre başlarından geçen ya da tanık oldukları travmatik yaşam olaylarına ilişkin dağılımları incelendiğinde ergenlerin en sık başlarından geçen ya da tanık oldukları travmatik yaşam olayları olarak %83,9'unun (n=328) askeri bir çarpışma ya da savaş alanında bulunmayı belirttiği görülmüştür. Lise öğrencilerinin travmatik olaylar esnasında ne hissettiklerine bakıldığında; %75,4'ü (n=295) büyük bir korku yaşadığını bildirmiştir. Araştırmaya katılan lise öğrencilerin Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeğine göre öğrencilerin %87,2'sinde (n=341) TSSB belirtileri olduğu bulunmuştur. Çalışmamıza katılan lise öğrencilerin sınıf derecesi (χ2=14,653, p=0,002), yaş düzeyi (χ2=4,084, p=0,043), cinsiyeti (χ2=9,190, p=0,002), okuduğu bölüm (χ2=9,572, p=0,008), sosyoekonomik durumu (χ2=10,528, p=0,005), kardeşler arasında fiziksel şiddetin olması (χ2=5,468, p=0,019), travmatik olaylardan dolayı ev veya işyerinin zarar görmesi (χ2=7,265, p=0,006) ile TSSB belirtileri arasında istatistiki olarak anlamlı farklılığın olduğu bulunmuştur. Çalışmamıza katılan lise öğrencilerinin travmatik olaylardan dolayı aile üyeleri ve akrabalarının; fiziksel şiddete uğraması (χ2=8,229, p =0,004), yaralanması (χ2=8,265, p=0,004), tutuklanması (χ2 =6,355, p=0,012), hapse girmesi (χ2 =4,925, p=0,026), ölmesi (χ2 =7,265, p=0,006) ile TSSB belirtileri arasında istatistiki olarak anlamlı farklılığın olduğu bulunmuştur. Çalışmamıza katılan lise öğrencilerin gelecekte ne yapmak istedikleri (χ2 =6,274, p=0,043), kendi gelecekleri hakkındaki beklentileri (χ2 =9,468, p=0,009), ülkenin geleceği hakkındaki beklentileri (χ2 =23,554, p=0,000) ile TSSB belirtileri arasında istatistiki olarak anlamlı farklılığın olduğu bulunmuştur. Çalışmamıza katılan lise öğrencilerin depresyon riski ile TSSB belirtileri arasında istatistiki olarak anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir (χ2=13,410; p=0,000). Çalışmamıza katılan lisede öğrencilerin stresle başa çıkma tarzlarının (kendine güvenli yaklaşım, çaresiz yaklaşım, boyun eğici yaklaşım, iyimser yaklaşım, sosyal destek arama) ile TSSB belirtileri arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığının belirlenmesi amacıyla yaptığımız analiz sonucunda sadece çaresiz yaklaşım tarzı ile anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (t=-2,648, p=0,008). Araştırmaya katılan lise öğrencilerin ebeveynlerin eğitim seviyesi, sağlığa zararlı madde kullanımı, olaylardan şahsi etkilenme durumu (fiziksel şiddete uğrama, yara alma, tutuklanma, hapse girme), aile tipi, kardeş sayısı, ebeveynlerin birliktelik durumu, aile içi fiziksel şiddet durumu (kardeşlerin birbirine şiddet uygulaması hariç) ile TSSB belirtileri arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Anahtar Kelimeler: Ergenlik, Travma Sonrası Stres Bozukluğu, Stresle Baş Etme