Güneydoğudaki özel tip cezaevlerindeki erkek hükümlülerin sağlıklarını etkileyen faktörlerin araştırılması

Dünyada her yıl 30-50 milyon kişi cezaevlerine girip çıkmaktadır. Ülkemizde Ortalama olarak 55600 kişi cezaevlerinde bulanmakta ve her yıl 7500 kişilik giriş-çıkış olmaktadır. Yaşamlarının bir bölümünü cezaevi koşullarında geçirmekte olan mahkumlar özel koşulları nedeniyle sağlık açısından bir risk grubunu oluşturmaktadır. Bu güne dek ülkemizde cezaevleri ve mahkumları sağlık sorunlarıyla ilgili çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmanın amacı cezaevlerindeki mahkumların sağlık sorunlarını ve etkileyen faktörleri belirlemektir. Kesitsel, tanımlayıcı tipte olan bu çalışma Güneydoğu Anadolu'daki 6 özel tip cezaevinde yürütülmüştür. Her cezaevindeki mahkumlar yaş gruplarına ayrılarak her yaş grubunun %50'si rast gele seçilerek araştırma kapsamına alındı. Hazırlanan anket formu eşliğinde mahkumlarla yüz yüze görüşme ve cezaevi sağlık kayıtlarının incelenmesi ve ilgililerle görüşmeler yoluyla veriler toplandı. Veriler bilgisayar ortamında değerlendirildi. İstatistiksel olarak yüzde, aritmetik ortalama, khi kare kullanıldı. Mahkumların %70'i 20- 40 yaş aralığında olduğu, %58'inin Diyarbakır doğumlu olduğu, işsiz ve düşük gelirlilerin çoğunlukta olduğu (%72) bulunmuştur. İşlenen suçlar arasında kişiye yönelik şiddet suçları yaygındı (%61). Cezaevi fizik koşullarında sağlığı olumsuz etkileyebilen durumlar vardı. Hekimler özel bir eğitim almamıştı. 6 cezaevinin birinde diş hekimi mevcuttu, eğitimli yardımcı sağlık personeli yoktu. Cezaevlerinde koruyucu sağlık hizmetleri, ilk ve acil yardım hizmetleri yetersizdi. Mahkumlar sunulan sağlık hizmetlerinden memnun değildi. Mahkumların % 48,3 'ünde her hangi bir sağlık sorunu, %34'ünde herhangi bir bulaşıcı hastalık, %21,3'ünde herhangi bir bulaşıcı olmayan hastalık vardı. Bulaşıcı hastalıkların çoğu cezaevine girdikten sonra saptanmıştı. Hastalıkların yaş, öğrenim durumu, odadaki kişi sayısına göre dağılımlarında farklılık saptanmadı.Mahkumların %12,3'ü özürlüydü. Somatizasyon belirtileri gösterenlerin oranı %75,6, depresif yakınmaların sıklığı %30 ile %76 arasında değişmekteydi. Sigara kullanım oranı %74,4, uyuşturucu kullanan oranı %17,8 idi. Cezaevi fizik koşulları ve sağlık hizmeti sunumunda sorunlar vardır. Hava ve temas yoluyla bulaşan hastalıkların yayılışını kolaylaştırıcı faktörler mevcuttur.Koruyucu sağlık hizmetleri, bulaşıcı hastalıkların kontrolü ve ilk ve acil yardım hizmetleri yetersizdir. Sağlık hizmetleri bir ekip hizmeti anlayışında verilmemektedir. Diş hekimi, psikolog, sosyolog, yardımcı sağlık personeli yoktur. Cezaevin içinde hastalıklar açısından mahkumlar benzer risk altındadırlar. Psikolojik ve ruhsal sorunlar yaygındır. Cezaevi fizik koşullarının ve sağlık hizmetlerinin çağdaş anlayışa uygun hale getirilmesi gerekir. Bunun için; oda sisteminin yaygınlaştırılması, cezaevi sağlık ekiplerinin oluşturulması ve özel eğitimli olmalarının sağlanması, sağlık birimlerinin olanakları arttırılması gereklidir. Sağlık ekibi içinde sosyolog/psikolog olmalıdır. Koruyucu sağlık hizmetlerine, özellikle sağlık eğitimine önem verilmelidir.