Haber yapımı sürecinde editör editoryal sistem, Hürriyet gazetesi örneğinde bir laboratuvar çalışması

DOKTORA TEZ ÖZÜ HABER YAPIMI SÜRECİNDE EDİTÖR VE EDİTORYAL SİSTEM HÜRRİYET GAZETESİ ÖRNEĞİNDE BİR LABORATUVAR ÇALIŞMASI Deniz Kılıç Basın Yayıncılık Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Şubat 2003 Danışman: Doç. Dr. Ali Murat Vural Gazete baskıya girmeden önce gazete editörleri haberlerde editoryal düzenleme ve değişiklikler yapmaktadır. Haber yapımında editör ve editoryal sistemin incelendiği araştırmanın temel amacı "Hürriyet Gazetesi örneğinde, editörler haberlerde ne tür değişiklikler yapmaktadırlar?" şeklinde oluşturulmuştur. Ayrıca çalışma kapsamında "editörler haberde geçen başka bir ayrıntıya vurgu yapıyorlar mı, haberde muhabir vurgusunu değiştiriyorlar mı, editörlerin başlık, spot, gönderme başlık, ara başlık ve haber metninde yaptıkları değişiklikler ve nitelikleri nelerdir, şeklinde alt amaçlar da belirlenmiştir. Literatür taraması yapılarak elde edilen kuramsal bölümde, özellikle iletişim çalışmaları altında gerçekleştirilen liberal ve eleştirel kurama ilişkin temel bilgilere daha sonra da liberal çalışmalar altında gerçekleştirilen eşikbekçisi araştırmalarına yer verilmiştir. Çalışmanın devam eden bölümlerinde editoryal sistem, editör, Türkiye'deki genel durum ve editoryal sistem ile editörlük kurumu ele alınmıştır. Uygulamada var olan duruma ilişkin "Hürriyet Gazetesi" örneğinden yola çıkılarak yapılan içerik analizinden elde edilen en temel veriler, muhabirin haberi ile gazetede basılan haber arasında farklar bulunduğunu göstermektedir. Haberlerde farklılaşma; öncelikle haberden bilgi keserek, orijinal haberde olmayan yeni bilgiler ekleyerek ve ifadelerde sıfat kullanılarak yapılmaktadır. Editörler haberlerin %40'ındain başka bir ayrıntıya vurgu yaparak haberlerin veriliş tarzını değiştirmektedirler. Bununla birlikte haberlerin başlıklarını da değiştirmekte veya yeniden yazmaktadırlar. Çalışmanın temel önerisi, manipülatif bir tutumun belirlenmesinde muhabir ve gazete haberlerinin karşılaştırılmasının belirleyici bir yöntem olarak kullanılabilecek olmasıdır. Ayrıca bu yöntem ile gazetenin haber konulan ve olaylar karşısındaki kesin tavrı ve tutumu da belirlenebilmektedir.