Hasarsız stabilite kriterlerinin karşılaştırmalı değerlendirilmesi

Günümüzde ticari gemilere uygulanan stabilite kriterlerinin gelişim süreci eski tarihlere dayanmasına rağmen, bunun yazılı kural haline getirilmesi 1960'lı yıllarda olmuştur. Gemilerde ilk resmi Uluslararası stabilite kuralları IMO (International Maritime Organization) A.167 önergesiyle 1968 yılında uygulanmaya başlanmıştır. Temel olarak bu önerge, gemilerin başlangıç metasantr yüksekliği ve doğrultucu moment kolu eğrisi altında kalan alan değerleri için bazı kriterleri içermekteydi. Gemilere etki eden dış unsurlarla ilgili herhangi bir parametre dikkate alınmamakta idi. Bundan dolayı, IMO 1985 yılında A.562 önergesiyle, gemilerin yalpa ve rüzgarın bileşik etkisi altındaki durumunu inceleyen hava kriterini yürürlüğe koymuştur. 1993 yılında ise daha önceki önergeleri A.749 önergesinde toplayarak, bu kriterlerin, 24 metre ve daha büyük tüm gemilere uygulanmasını zorunlu hale getirmiş ve daha önceki önergeleri yürürlükten kaldırmıştır. Daha sonra, A.749 önergesi 1998 yılında "Intact Stability (IS) Code" (Hasarsız Stabilite Kodu) olarak güncellenmiş ve 2008 yılında nihai halini almıştır. Ancak askeri gemilerde, ticari gemilerde olduğu gibi uluslararası kabul görmüş ve bütün ülkelerin kullandığı kurallar bulunmamaktadır. Genellikle ülkelerin kendi donanmalarına ait kullandığı kurallar bulunmaktadır. Ancak, birçok ülkenin askeri gemi kurallarının çıkış noktası 1944 yılındaki bir faciaya dayanmaktadır. 1944 yılında Amerikan donanmasının Pasifik Okyanusunda tropik bir fırtınaya yakalanması sonucunda kısa süre içinde 3 adet destroyer batmış ve dördüncüsü de bacasının rüzgar basıncı altında kırılması sayesinde kurtulmuştur. Bu facia, Amerikan donanması için stabilite kurallarının geliştirilmesinde etkileyici rol oynamıştır. Ilk kurallar 1962'de Sarchin ve Goldberg tarafından yayınlanmıştır. Bu kurallar diğer ülkelerin donanmaları tarafından adapte edilmiştir. Askeri gemilerin stabilitesi amaçları gereği büyük önem taşımaktadır. Çünkü geminin hem gerekli stabilite kurallarını sağlaması, hem de görevini yerine getirecek kabiliyette olması gereklidir. Görevini yerine getirirken herhangi bir zafiyete uğramaması gerekmektedir. ANEP 77 hasarsız stabilite kodu ile amaçlanan, NATO'ya üye ülkeler ve bu kodu kullanmak isteyen diğer ülkelerin inşa edecekleri askeri gemiler için ortak bir standart oluşturmaktır. Bu çalışmada da ANEP 77 askeri gemi kodu ile dünya genelinde kullanılan Alman askeri gemi kodu olan BV 1030-1, İngiliz askeri gemi kodu olan NES 109 ve ticari gemilere uygulanan uluslararası stabilite kodu olan 2008 IS kod'un hasarsız stabilite kriterleri ve hangi yatırıcı moment kollarının nasıl hesaplanacağı ile ilgili bilgiler verilmektedir. Böylelikle genelde uygulanması amaçlanan bir kodun mevcut kodlarla karşılaştırması elde edilecektir. Sonuçlar bölümünde yukarıda belirtilen 4 adet kodun bir ticari kuru yük gemisi ve 2 adet savaş gemisi üzerinde uygulanması ve karşılaştırmalı sonuçları verilmektedir.