Hava yolu şirketlerinin finansal risklerinin analizi (Hava yolu ittifakları ve düşük maliyetli hava yolu şirketlerinin karşılaştırılması)

Seksenli yıllarda yaşanan globalleşme ve liberalizasyon olguları neticesinde ekonomi politikalarındaki köklü değişikliklerden hava yolu endüstrisi de büyük oranda etkilenmiştir. Bundan sonra şirket sayılarındaki yükselme ile birlikte rekabet artmış, liberalizasyon sonucu uluslararası düzeyde artan rekabet ile birlikte oluşan finansal risklerden korunabilmek için iki binli yıllara doğru hemen hemen tamamı geleneksel hava yolu taşımacılığı (Full Service Carriers - FSC) yapan şirketler ortak amaçlar doğrultusunda sistemin etkinliğini artırabilmek için bir araya gelerek stratejik ittifaklar (alliances) kurmuşlardır. Yine aynı tarihlerden sonra FSC'nin alternatifi olarak kabul edilebilecek düşük maliyetli havayolu taşımacılığı (Low Cost Carriers - LCC) iş modelini benimseyen şirketler kurulmuş ve rekabet içindeki payları artmıştır. 2008 finans krizi ile birlikte finansal piyasalarda oluşan dalgalanmalar hava yolu şirketlerinin finansal risklerini önceki dönemlere nazaran artırmış ve bu risklerin yönetilmesini zorunlu hale getirmiştir. Çalışma üç büyük ittifaktan birine üye olan hava yolu şirketleri ve LCC şirketlerinin bulanık mantık yardımı ile finansal risklerinin karşılaştırmalı analizini amaçlamaktadır. Söz konusu şirketlerin 2010 - 2016 yılları arası mali tabloları kullanılmıştır. Finansal riskin tespitinde Standard and Poor's derecelendirme kuruluşunun anahtar kredi faktörlerinde (key credit factors) ön plana çıkan kârlılık karşılaştırması, sermaye yapısı ve kaldıraç ile nakit akış yeterliliği kısımlarına ilişkin finansal oranlar kullanılmıştır. Üç gruba ayrılmış dokuz finansal oran yardımı ile 34 ittifak üyesi ve 18 düşük maliyetli hava yolu şirketinin birbiri ile karşılaştırılması amacıyla toplam 52 şirket üzerinde çalışma yapılmıştır. Analizler MATLAB programı üzerinden bulanık mantık yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Yapılan analizler sonucunda tüm finansal risk faktörlerinde LCC şirketlerinin ittifaklara göre daha az riskli olduğu ve dolayısıyla daha başarılı olduğu tespit edilmiştir. Bu sonuç hava yolu endüstrisinin son yıllardaki LCC modeline olan eğilimleri ile de gözlemlenmektedir. LCC şirketlerinin temel motivasyonunun maliyetleri düşürmek üzerine olduğu göz önüne alındığında maliyet tasarrufu sağlamak adına güvenlik zafiyetleri ortaya çıkabilmektedir. Bununla birlikte ittifak üyesi şirketler ise haksız rekabet ortamı oluşturmak ile suçlanmaktadır. Çalışmanın sonunda taban fiyat politikası ile bilet fiyatlarına düzenleme yapılması ve hava yolu uçuş güvenliğine ilişkin en yüksek düzeyde tedbirlerin alınması önerilmiştir. Buna ek olarak, rekabet kurallarına aykırı adımlar kaynaklı oligopolistik yapının oluşmaması için hava yolu şirketlerinin kendi aralarında yapmış olduğu ittifak ve anlaşmalardaki kuralların sıkılaştırılması ve denetlenmesi önerilerinde bulunulmuştur.