Helisen yapılı triazol bileşiklerinin sentezi

Organik sentezlerde, reaksiyon hızının, veriminin ve seçiciliğin kontrol edilebilmesi büyük önem taşır. Bu kontrollerin sağlanabilmesi için ligand içeren kompleks ya da katalizör bileşikler kullanılır. Optikçe aktif ya da kiralite özelliği taşıyan ligandlar kullanılarak asimetrik sentez gerçekleştirilebilir. Bu amaçla kullanılan ligand türlerinden birisi de helisenlerdir. Helisenler, düzlemsel olmayan karakteristik şekilleri ve kiral özellikleri sebebiyle bilimsel araştırmalarda ilgi çekmektedir. Son yıllarda yapılan araştırmalarda, helisenlerin kiral molekül yapısından dolayı asimetrik katalizör olarak kullanılabilirliği gözlenmiştir. Bu çalışmada helisen yapıda triazol ünitesi içeren bileşiklerin sentezleri ve bunların çeşitli metallerle bir kompleks oluşturarak potansiyel ligand olarak kullanılmaları amaçlanmaktadır. Triazol halkası içeren doymuş ve doymamış helisen bileşikleri olarak sentezleri iki ana grupta toplamak mümkündür. Doymuş helisen bileşikleri naftofuranofuran türevleri ile dioksozin türevlerinin sentezini kapsarken, doymamış helisen bileşikleri ise yalnızca naftofuranofuran yapısındaki furan halkalarının çift bağ içeren türevlerini kapsamaktadır. Doymuş naftofuranofuran türevlerinin sentezinde ilk basamak olarak, asit katalizörlüğünde 2,7-dihidroksinaftalen ve glioksal bis ile naftofuranofuran sentezlenmiş ve daha sonra elde edilen bileşik propargil eter türevine dönüştürülmüştür. Son reaksiyon aşaması olarak da azid-alkin siklokatılma reaksiyonu ile triazol yapısı içeren naftofuranofuran bileşiği elde edilmiştir. Dioksozin ve türevlerinin sentezinde ise ilk basamak olarak, asit katalizörlüğünde 2,7- dihidroksinaftalen ve malondialdehit bis (dimetil asetal) ile dioksozin sentezlenmiş ve daha sonra elde edilen bileşik propargil eter türevine dönüştürülmüştür. Son reaksiyon aşaması olarak da azid-alkin siklokatılma reaksiyonu ile triazol yapısı içeren dioksozin bileşiği elde edilmiştir. Bu doymuş helisen bileşiklerinin sentezinde eterleşme reaksiyonları bis ve mono eter bileşikleri olmak üzere iki ayrı kısımda sentezlenmiştir. Mono eter bileşiklerinin sentezinden sonra, yapıdaki serbest OH gruplarının bir sonraki azid-alkin siklokatılma reaksiyonları aşamasında CuBr ile kompleks oluşturmasını önlemek amacıyla koruma reaksiyonları yapılmaya ihtiyaç duyulmuştur. Bunun için de koruma grubu olarak yapıya uygun olan asetil seçilmiştir. Asetilasyon yapıldıktan sonra azid-alkin siklokatılma reaksiyonuna geçilmiştir. Çalışma planında son sentezler olarak yer alan naftofuranofuranın doymamış türevlerinde de aynı reaksiyon yöntemleri izlenmekle birlikte farklı olarak, asetalleşme reaksiyonunun ardından CCl4 varlığında NBS ile çift bağ oluşturma aşaması gerçekleştirilmiş ve yukarıda bahsedilen sentez basamakları doymamış naftofuranofuran bileşikleri için de uygulanmıştır. Sonuç olarak yapılması hedeflenen helisen yapılı doymuş dioksa[6]helisen molekülleri başarılı bir şekilde elde edilmiştir. Planara yakın yapıdaki doymamış bileşik, sübstitüe edilerek helisen özellik kazandırılmış ve iç kavite çapı değiştirilmiştir. Bu bileşiklerin iç kaviteleri elektronca zengin olduğundan organik katyon bağlama yeteneklerinin yanında triazol-triazol ve triazol-OH etkileşimleri ile de katyon tutma kapasitesine sahip olabilecekleri ve seçici katyon tutabilecekleri düşünülmüştür.