Hellenistik ve Roma dönemlerinde Ephesos kent planlarının mekan dizim analiz yöntemiyle incelenmesi

Antik kentlerin kazılması, on yıllar boyunca devam eden uzun çalışma dönemleri ve uzman kadroların ve cihazların temini bir yana bu uzun soluklu çalışmayı finanse edebilmek bile özellikle de ülkemiz gibi arkeolojik kalıntılar açısından bu denli zengin bir ülke için önemli bir problem teşkil eder. Çalışmamız özelinde Ephesos antik kentinin seçiminde rol oynayan etmenler, kentin ulusal ve uluslararası alandaki tanınırlığı ve iyi derecede korunmuş antik kentlerimizden biri oluşu ile özetlenebilir. Ephesos, 1893 yılından günümüze yaklaşık 150 yıldır sistemli şekilde kazıları devam eden, jeolojik ve jeofizik çalışmaları yapılmış, yerleşim tarihi ve kent planı üzerinde çalışılmış, gelişim evreleri incelenmiş bir antik kentlerimizdir. Kazılarda ortaya çıkartılan arkeolojik bulgularla, in situ veriler birlikte değerlendirilerek hazırlanan vaziyet planları, hava fotoğraflarıyla da desteklenerek kentin planlama kurgusu ve kullanımı ile ilgili çok değerli verilere ulaşmamızı sağlar. Henüz gün yüzüne çıkartılmamış verilerin de bu planlara dâhil edilebilmesini sağlayan ve son yıllarda yaygın biçimde kullanıldığını gördüğümüz 'uzaktan algılama' ve ' jeofizik' araştırmaların ki; Ephesos kazı çalışmalarında da bu teknolojiden faydalanılmıştır, arkeolojik çalışmalara değerli katkılar sunacağı açıktır. Elde eden tüm bu verilerin birleştirildiği kent planları okunarak, antik kentlerin planlama kurguları hakkında çok değerli çıkarımlar yapılacak, geçmişten gelen bu bilgi birikimi modern kentlerin planlanmasında bize değerli ipuçları sağlayacaktır. Çalışmamız kapsamında, Efes Antik Kenti özelinde, 'Mekân Dizimi Analiz Yöntemi' (MDAY=Space Syntax) uygulanarak yapılacak mekânsal analizlerle, kentin en yoğun kullanılan bölgeleri, kent çekirdeği, en yoğun kullanılan yaya aksları ya da en yalıtılmış bölgeler tespit edilmeye çalışılacaktır. Sonuç olarak, antik kentlerin mekân organizasyon okunmasında, arkeolojik çalışmalarda da faydalanılabilecek bir matematiksel model olan MDAY.'nin kullanılabilirliği tartışılacaktır. çok sayıda uzmanın ortaklaşa dahil olacağı multidisipliner bir çalışmayı gerekli kılar. İhtiyaç duyulacak