Hemodiyaliz hastalarında epikardiyal yağ dokusu kalınlığı ile ilişkili parametreler

Giriş ve Amaç KBH 'de kardiyovasküler riski azaltan stratejiler, halen özellikle ileri evre böbrek hastalığı veya son dönem böbrek hastalığı olan hastaların dahil olduğu büyük çalışmalarla daha fazla değerlendirilmeye ihtiyaç duymaktadır. Hemodiyaliz gerektiren son dönem böbrek hastalığı hastalarının artan sayısı, orantısız olarak yüksek kardiyovasküler hastalık (KVH) ve mortalite riskine yol açmış ve önemli bir klinik endişe haline gelmiştir. Epikardiyal yağ dokusunun, hemodiyaliz tedavisi alan popülasyonda kardiyovasküler hastalık (KVH) gelişmesine zemin hazırlayan önemli sebeplerden bir tanesi olduğu değerlendirilmektedir. Bu çalışmadaki amacımız; hemodiyaliz tedavisi alan son dönem böbrek hastalarında epikardiyal yağ dokusu kalınlığı ile ilişkili iyi bilinen parametrelerin yanı sıra, hemodiyaliz işlemi ile ilgili diğer parametreleri de araştırmaktır. Epikardiyal yağ dokusu gelişimine neden olan düzeltilebilir parametrelerin tanımlanarak kardiyovasküler hastalık gelişmeden önce tedavi edilmesi veya kontrol altına alınması ile hemodiyaliz hastalarında mortalite açısından en büyük risk faktörü olan kardiyovasküler hastalıkların önlenmesine yardımcı olmayı ve literatüre katkı sağlamayı amaçladık. Gereç ve Yöntem Tanımlayıcı nitelikteki çalışmamıza Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Tıp Fakültesi Mengücek Gazi Eğitim ve Araştırma Hastanesi Hemodiyaliz Ünitesinde ve Erzincan ilinde bulunan özel bir diyaliz merkezinde hemodiyaliz tedavisi alan, 18 yaş üzeri olan kadın ve erkek cinsiyette gönüllü 93 hasta dahil edilmiştir.18 yaş altında olan ve 6 aydan daha az süredir hemodiyaliz tedavisi alan hastalar ile çalışmaya katılmak için gönüllü olmayan hastalar çalışmaya dahil edilmemiştir. Hastalarımızda bakılan biyokimyasal parametreler; T.C. Sağlık Bakanlığı'nın 1 Mart 2019 tarihli Diyaliz Merkezleri Hakkında Yönetmeliği ve aynı Yönetmelik Ek 3'te belirtilen periyotlarda bakılan parametreler olup laboratuvar tetkiklerinin 01.07.2022-13.01.2023 tarihleri arasındaki sonuçları hasta dosyalarından alınarak değerlendirilmiştir. Çalışmamızda hastalarımızın biyokimyasal parametrelerinin son 6 aylık tetkik sonuçlarının ortalamaları kullanılmıştır. EYD ölçüm işlemleri, alanında deneyimli aynı Kardiyoloji uzmanı tarafından gerçekleştirilmiştir. EYD kalınlığı ölçümleri, iki boyutlu ekokardiyografi yöntemi ile parasternal uzun aks görüntülerinden ve anatomik işaret noktası olarak belirlenen aortik anulusa olabildiğince dik çizilen doğrunun geçtiği sağ ventrikül serbest duvarı ile perikard arasında kalan alandan, sistol sonunda yapılmıştır. Ölçüm değeri milimetre (mm) olarak ifade edilmiştir. Bulgular Çalışmaya %38,7'si kadın (n=36), %61,3'i erkek (n=57) olan toplam 93 hasta dahil edildi. Çalışmaya alınan hastaların ortalama yaşı 61,41±12, ortanca yaş değeri 63 (minimum 22-maksimum 88) olarak tespit edildi. Tüm katılımcıların ortalama vücut kitle indeksi 25,5±4,89 kg/m2 ve bel çevresi 97,8±12,7 olarak tespit edilmiştir Çalışmamamıza alınan hastaların ortalama EYD kalınlığı 4,94±1,38, ortanca EYD değeri 4,7 (minimum 2,5- maksimum 8,5) mm olarak tespit edildi. EYD ile karşılaştırıldığında VKI, bel çevresi, albümin, ürik asit, sigara kullanımı, erkek cinsiyet, KAH öyküsü parametreleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu. CRP ile karşılaştırıldığında albümin ve hemoglobin düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulundu. Sonuç Çalışmamızda HD hastalarında EYD kalınlığı ile ilişkili parametreler değerlendirildi. EYD ile VKİ, bel çevresi, albümin, ürik asit, hemoglobin kategorileri, erkek cinsiyet, KAH, sigara kullanımı arasında yakın ilişki olduğu saptanmıştır. Hemoglobin düzeyi 10 gr/dL' nin altında olan HD hastalarının daha fazla EYD kalınlığına sahip olmaları; bu hastaların anemi ile ilişkili bilinen kardiyovasküler riskler dışında, aneminin direkt ve/veya indirekt etkisi ile artmış EYD'na bağlı olarak da daha fazla KVH riskine sahip olabileceğini düşündürmektedir. Dolayısıyla HD tedavisi alan hastalardan hemoglobin düzeyi 10 gr/dL' nin altında olanların tedavilerine erken dönemde başlanması, bu hasta grubunun yakın takip edilerek uygun tedavi protokolleri ile hemoglobin düzeylerinin yükseltilmesi ile, KVH riskinde azalma sağlanacağını düşünmekteyiz. Çalışmamızdan elde ettiğimiz veriler bize HD hastalarında albümin düşüklüğünün nutrisyondan çok inflamasyon ile ilişkisinin olduğunu düşündürmektedir. Bu tablo albümin ile negatif korelasyonu gösterilen EYD artışının da primer olarak inflamasyon ile ilişkili olduğunu kanıtlamaktadır. Çalışmamızdaki hastalarda albümin düşüklüğünün inflamasyona sekonder geliştiğini göstermemiz, yüksek duyarlıklı CRP bakılamayan yerlerde albümin seviyelerinin EYD kalınlığı ve artmış kardiyovasküler riskler hakkında CRP'den daha güvenli bir ön gördürücü olabileceğini ve HD hastalarında yakın takip edilmesi gereken bir parametre olduğunu düşündürmektedir. EYD' nin, HD tedavisi alan popülasyonda KVH gelişmesine zemin hazırlayan önemli sebeplerden bir tanesi olduğu değerlendirilmektedir. EYD gelişimine neden olan düzeltilebilir parametrelerin tanımlanarak KVH gelişmeden önce tedavi edilmesinin veya kontrol altına alınmasının hemodiyaliz hastalarında mortalite açısından en büyük risk faktörü olan kardiyovasküler hastalıkların önlenmesine yardımcı olabileceğini düşünmekteyiz. Çalışmamız lokal olarak bir kamu ve bir özel hemodiyaliz merkezinde tedavi gören kısıtlı sayıdaki katılımcı ile yapılmış tanımlayıcı nitelikte bir çalışmadır. HD hastalarında EYD ile ilişkili biyokimyasal, demografik ve diğer parametrelerin, daha fazla sayıda hastanın yer aldığı daha geniş katılımlı çalışmalarla değerlendirilmesine ihtiyaç olduğunu düşünmekteyiz. Anahtar Kelimeler: Hemodiyaliz (HD), Epikardiyal Yağ Dokusu (EYD), Kardiyovasküler Hastalık (KVH)