Hemşirelerin profesyonel benlik kavramının ve profesyonelliğe ilişkin davranışlarının incelenmesi

Amaç: Bu araştırmada hemşirelerin profesyonel benlik kavramları, profesyonelliğe ilişkin davranış düzeyleri ve aralarındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı tip ve kesitsel desende planlanarak uygulanan bu araştırmanın evrenini İstanbul'da Anadolu yakasında özel bir vakıf üniversitesinin iki hastanesinde Haziran-Temmuz 2018 tarihleri arasında çalışan 136 gönüllü hemşire oluşturmuştur. Veriler, Hemşire kişisel bilgi formu, Klinik Hemşireler İçin Profesyonel Benlik Kavramı Ölçeği ve Hemşirelikte Profesyonelliğe İlişkin Davranışsal Envanter uygulanarak toplanmış ve SPSS 23.0 programında, tanımlayıcı istatistiksel analizler (sayı, yüzde, standart sapma, minimum-maksimum), bağımsız gruplarda t testi ve One-Way ANOVA testleri kullanılarak %95 güven aralığında ve p<0.05 anlamlılık düzeyinde değerlendirilmiştir. Araştırma için kurum etik kurul onayı ve araştırmaların yapıldığı hastanelerden izin alınmıştır. Bulgular: Hemşirelerin yaş ortalamasının 28.00±4.905 olduğu; %87.5'inin kadın, %80.1'inin lisans mezunu, %59.6'sının 1-5 yıl süredir çalıştığı, %85.3'ünün servis hemşiresi, %46.3'ünün dahili kliniklerde çalıştığı, %62.5'inin çalışma şeklinin bazen gece bazen gündüz olduğu, %81.6'sının meslek ile ilgili ödül almadığı, %52.9'unun en fazla dahiliye/cerrahi birimlerde klinik deneyime sahip olduğu bulunmuştur. Klinik Hemşireler İçin Profesyonel Benlik Kavramı Ölçeği toplam puan ortalamasının 117.35±12.801 olduğu ve mesleki yetkinlik alt boyutu puan ortalamasının (23.07±2.966) diğer boyutların puan ortalamasına göre yüksek olduğu; Hemşirelikte Profesyonelliğe İlişkin Davranışsal Envanter toplam puan ortalamasının 7.53±4.334 olduğu ve envanterin alt boyutlarından en yüksek puan ortalamasının teori, en düşük puan ortalamasının ise, yayın alt boyutunda olduğu saptanmıştır. Hemşirelerin eğitim düzeyine göre ölçeğin mesleki yetkinlikler alt boyutu puan ortalaması ile envanterin eğitimsel hazırlık, mesleki organizasyonlara katılma, yeterlik ve sürekli eğitim, teori ve otonomi alt boyutları ve toplam envanter puan ortalamaları; çalıştığı servise göre ölçeğin mesleki tutum ve becerileri alt boyutu puan ortalaması ile envanterin eğitimsel hazırlık, araştırma, mesleki organizasyonlara katılma, yeterlik ve sürekli eğitim, otonomi alt boyutları ve toplam envanter puan ortalamaları; günde çalıştığı süreye göre ölçeğin mesleki memnuniyet, mesleki tutum ve beceriler alt boyutları ve toplam ölçek puan ortalamaları ile envanterin mesleki organizasyonlara katılma, yeterlik ve sürekli eğitim, teori, otonomi alt boyutları puan ortalamaları; mesleki ödül alma durumuna göre ölçeğin mesleki tutum ve beceri alt boyut ve toplam puan ortalaması ile envanterin eğitimsel hazırlık, araştırma, mesleki organizasyonlara katılma, yeterlik ve sürekli eğitim, teori, otonomi alt boyutları ve toplam envanter puan ortalamaları farkının istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05). Ayrıca hemşirelerinin yaşı, cinsiyeti, meslekte çalışma süresi, kurumdaki görevi ve çalışma şekli gibi özelliklerine göre toplam HPDE veya alt boyutları puan ortalamaları arasındaki farkın istatistiksel olarak anlamlı olduğu bulunmuştur (p<0.05). Klinik Hemşireler İçin Profesyonel Benlik Kavramı Ölçeği ve Hemşirelikte Profesyonelliğe İlişkin Davranışsal Envanter toplam puan ortalamaları arasında pozitif yönde zayıf anlamlı bir ilişki olduğu (p<0.05), alt boyutların korelasyonunda ise, ölçeğin mesleki yetkinlik alt boyutu puan ortalaması ile envanterin araştırma, yeterlik ve sürekli eğitim ve otonomi alt boyutları puan ortalamaları arasında; ölçeğin mesleki tutum ve beceri alt boyutu puan ortalaması ile envanterin yeterlik ve sürekli eğitim ve hemşirelik kodları alt boyutu puan ortalamaları arasında da pozitif yönde zayıf bir ilişki olduğu bulunmuştur (p<0.05). Sonuç ve Öneriler: Hemşirelerin eğitimi, çalıştığı servis, günde çalıştığı süre ve mesleki ödül alma durumu özelliklerinin profesyonel benlik kavramının olumlu yönde gelişmesini ve profesyonel davranışların sergilenme düzeyini olumlu yönde etkilediği; hemşirelerin profesyonel benlik kavramının olumlu yönde gelişmesinin, profesyonel davranışları sergileme düzeyini olumlu yönde etkileyebileceği bulunmuştur. Bu kavramları etkileyen özelliklerin vurgulanması ve desteklenmesine yönelik hemşirelik eğitimi, uygulaması ve yönetimi alanlarına önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Profesyonellik, Profesyonel Benlik Kavramı, Profesyonellik Davranışı, Hemşirelik