İbn Sînâ felsefesinde bilginin mahiyeti

İbn Sînâ bilgiyi "bilinen şeyin mahiyetinin bilen öznede hâsıl olması" şeklinde tanımlar. Onun bilgiyi bu şekilde tanımlaması, teorik altyapısı sağlam kurulmuş bir sistemden kaynaklanır. Bu altyapının merkezinde ise hiç kuşkusuz onun insan anlayışı yer almaktadır. Zihin ve beden gibi iki cevherden meydana gelen insan, İbn Sînâ'nın bilgi anlayışının ana karakteristiğini belirlemiştir. İnsanın söz konusu ikili yapısına bağlı olarak onda meydana gelen idrakler de ayrı ayrı değerlendirilir. Zihin, kendi aklî yapısına bağlı olarak aklî varlıkları idrak ederken beden, kendi maddî yapısından dolayı yalnızca maddeyi idrak edebilir. Bu ayrımdan kaynaklı olarak insanda bir tümel bir de tikel olmak üzere iki idrak türü meydana gelir. İbn Sînâ, bir idrakin bilgi olabilmesi için onu meydana getiren tüm unsurların maddeden tamamen mücerret aklî varlıklar olması gerektiğini düşünür. Buradan hareketle, nesneye ait maddî suretin insan bedeninde yer etmesiyle tikel idrak meydana gelirken aynı nesneye ait soyut mahiyetin insan zihninde meydana gelmesi sonucu tümel idrak meydana gelir ki İbn Sînâ'ya göre asıl bilgi işte budur. Bu anlayıştan kaynaklı olarak bedene bağlı idraklerin hiçbirisi kendi başına bilgi olmayıp yalnızca bilgiye ulaşmada birer vasıta işlevi görürler. İbn Sînâ'ya göre bilgiyi meydana getiren kurucu unsurların tamamı faal akıl kaynaklıdır. Bu durumda bilginin ontolojik kaynağı da faal akıl olmaktadır. Bu nedenle insanın bir nesneyi bilmesi demek, o nesnenin faal akılda bulunan mahiyetinin insan zihninde meydana gelmesi demektir ki bu noktada etkin rol faal akla aittir. Bilgiyi elde etmek için insana düşen ise faal akıl ile sürekli ittisal halinde olmaktır. Faal akıl ile ittisal halinde olmanın nihaî yolu ise sezgidir.