İdari davaya konu olabilen yürütülebilir idari işlemin dönüşümü

Klasik idari işlem teorisinde, hukuki sonuç doğurabilme özelliği icrailik şeklinde adlandırılmakta ve işlemin kimliğinin bir unsuru kabul edilmektedir. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesinin 3. fıkrasının (d) bendi uyarınca bir işlemin iptal davasına konu edilebilmesi için yürütülebilir olması gerekmektedir. Yargı kararları ve öğretide ise yürütülebilirlik hukuki sonuç doğurabilme olarak tanımlandığından, icrailik karakteri ile örtüşmektedir. Teknolojinin gelişmesi ve devletin rolü ile görevlerinin geçirdiği dönüşümler, idare hukuku alanına idarenin faaliyetlerinin ve bu faaliyetleri gerçekleştirmek için kullandığı araçların değişmesi olarak yansımaktadır. Bu kapsamda klasik düzenleme anlayışından farklı olarak pragmatik, yönlendirici ve diyalogu teşvik eden bir anlayış benimsenmektedir. Hukuki sonuç doğurmamakla birlikte işlemlerin yapılış ile bildirim süreci ve işlemleri tesis eden idari birimlerin yetkileri sebebiyle önemli fiili etkileri olan işlemlerde göz ardı edilemeyecek bir artış olmuştur. İlgilerin durumunu klasik idari işlemler kadar etkileyen bu işlemlerin, Fransız hukukunda olduğu gibi Türk hukukunda da idari yargı denetimine tabi olması gerekmektedir. Bu çalışma kapsamında, yargılama faaliyetinin verimli işleyişine yük getirmeden idare edilenlerin hak arama hürriyetlerinin korunmasında çok önemli bir gelişme olacak söz konusu değişimi gerçekleştirmek için "yürütülebilir işlem" kavramının ilgililer üzerinde önemli etkileri olan işlemleri kapsamına alacak şekilde geniş yorumlanması önerilmektedir.