II. Meşrutiyet devri Türk öykülerinde kimlik inşası

II. Meşrutiyet devri, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluş fikirlerinin tartışıldığı ve olgunlaştığı bir dönemdir. Çalışmamızda 1908-1923 olarak tarihlendirdiğimiz bu dönem, Türk edebiyatı tarihinin en çok yayım yapılan dönemi olma özelliğini taşır. Bu bakımdan siyasal, sosyolojik ve kültürel fikirlerin birbiriyle çarpıştığı bir dönem olarak dikkatleri çeker. Söz konusu fikirlerin farklı aidiyetlerle, farklı kimliklerle yorumlanması, genel anlamda edebî metinler vasıtasıyla olur. II. Meşrutiyet devrinin karakteristik özellikleri eşliğinde beliren kimliklerin edebî metinlerdeki görünümleri, devrin içinde beliren kimlik inşası olgusunu izleksel boyuta taşır. Ayrıca tezli metinlerin yoğun olarak yayımlanması, kimlik inşa etme niyetinin somut göstergelerindendir. II. Meşrutiyet devrinde anlatma esasına bağlı metinlerin çokluğu dikkat çekici seviyededir. Bu bakımdan bu devirde yayımlanan öykü metinlerinin sayısı, Tanzimat'tan 1908 yılına kadar olan öykü metinlerinden oldukça fazladır. Öykü türünün sunduğu imkânlar, devrin hareketli sosyo-politik yapısıyla örtüşür niteliktedir. Dönem içinde gerek uzun gerek küçük hikâye olarak adlandırılan öykü türü dâhilinde, yazarın okuyucuya dönük olan fikirlerinin sıkça işlendiği yazınsal metinler kendini gösterir. Çalışmamızda II. Meşrutiyet devrinin önde gelen ediplerinin öykü türündeki eserleri ile yine devrin içinde ideolojik temsilleri olan süreli yayımlardaki bazı öykü metinleri dikkate alınmıştır. Bu devirde öykü türünde metinler ortaya koyan Yakup Kadri, Halide Edip, Ömer Seyfettin, Ahmet Hikmet, Aka Gündüz, Refik Halit, Hüseyin Rahmi, Halid Ziya, Mehmet Rauf gibi önde gelen öykü yazarlarının kimlik inşası izleğini var eden metinlerinden seçtiğimiz yüz otuz dört öykü metni, çalışmamızın temel malzemesini teşkil etmektedir. Çalışmamıza II. Meşrutiyet devrinin karakteristik yapısında beliren kimlik inşası izleğinin öykü metinlerindeki görüntü düzeylerinin değerlendirilmesi temel teşkil eder. Bununla birlikte kimlik kavramını var eden unsurların, sosyolojik boyutlarıyla değerlendirilmiş olması değişen toplumsal algıları açımlamaya katkı sunmaktadır. Dil, millî kültür ve ulusalcılık, tarih ve vatan, din ve toplumsal cinsiyet kavramları üzerinden inşa edilen kimliklerin izleksel kurgudaki temsillerinin değerlendirildiği incelememizde; kimlik kavramının varlığıyla eş zamanlı görünüm kazanan ötekinin kimliği olgusu da; müstakil kavramlarla kurulan her bir bölümdeki kavram eşliğinde ele alınmaktadır. Anahtar Sözcükler: II. Meşrutiyet, Türk edebiyatı, öykü, kimlik inşası, dil, milliyet, din, cinsiyet.