İlçe belediye hizmet binalarında tasarım yaklaşımlarının mekân dizim yöntemi ile incelenmesi

Tarih boyunca kentte yaşayanların ortak ihtiyaçlarının karşılanması ve kent yaşamının yönetilmesi farklı mekân tipleri içerisinde gerçekleşir. Konutlarda başlayan kent yönetimi, zaman içerisinde agora, kilise, kale gibi farklı yapı tipleri içinde sağlanmış olsa da, günümüzde bu yönetim işlevi için özelleşen yapı tipi olarak 'belediye hizmet bina'ları gelişmiştir. Belediye hizmet binalarının karmaşık mekânsal kurgularından dolayı kullanıcılar, hedeflenen hizmet noktalarını bulmakta zorluk çekebilmekte ve talep ettikleri hizmete erişimlerinin güçleşmesi gereksiz zaman kaybı ile sonuçlanabilmektedir. Belediye hizmet örgütündeki birimlerin çokluğu, mekânda bağlantı noktalarının, dolaşım elemanlarının ve geçiş noktalarının sayılarını arttırır. Bağlantı noktalarının çokluğu, karmaşık kurgu içerisinde yön bulmayı güçleştirir. Bu nedenle kamu ve hizmet veren arasındaki iletişime imkân veren ve iletişimi arttırmayı hedefleyen mekânların ve mekânsal kurgunun yaratılması önem kazanır. Çalışma kapsamında, bu ilişkileri kuran ve arttıran mekânsal özelliklerin araştırılması ve günümüzde değişen ihtiyaçlarla birlikte, hızla değişime uğrayan belediye hizmet binaları için veri oluşturulması amaçlanır. Mimarlık araştırmaları için veri elde edilmesi ve Türkiye'de yeni tasarlanacak ve inşa edilecek belediye binalarının tasarımlarının gelişimi açısından, bu tez çalışması önemlidir. Kentler artan nüfus ve buna bağlı olarak kentleşmenin yol açtığı sorunlar karşısında, yerel yönetimlerin yerinden hizmet üretici çözümler getirmesi zorunlu hale gelmiştir. Kentleşme ve kentleşme ile birlikte çıkan sorunları kent halkının etkin katılımı gerçekleşmeden çözülebilir görünmemektedir. Dolayısıyla belediyelerin yönetim anlayışındaki değişim mekânsal kurguda da değişime neden olur. Bu bağlamda değişen hizmet anlayışının son dönemde inşa edilen belediye binalarına yansımalarının araştırılması için farklı plan tiplerine sahip üç farklı ilçe belediye hizmet binası seçilmiştir. Bunlar Küçükçekmece Belediye Hizmet Binası, Sultangazi Belediye Hizmet Binası ve Şişli Belediye Hizmet Binası'dır. İncelenen belediye hizmet binalarının seçiminde biçimsel farklılıklara dikkat edilmiş, buna karşın benzer büyüklükte, benzer kat yüksekliğinde ve benzer örgüt şemalarına sahip olmaları göz önüne alınmıştır. Seçilen üç ilçe belediye hizmet binalarında yoğun olarak kullanılan hizmet noktaları belirlenmiş, bu noktaların mekân dizim analizleri gerçekleştirilmiştir. Plan tiplerine göre; "beyaz (mavi, çözüm, vb.) masa", "meclis salonu" ve "başkanlık" olarak üç hizmet birimi belirlenmiş ve analizlerde ele alınmıştır. Belediyelerde, mekân içerisindeki eylemlerin ve hizmet alan ile veren arasındaki etkileşimin incelenebilmesi için "gözlem" yöntemi kullanılmıştır. Yapı içerisinde incelenmek üzere seçilen bu üç birimin konumlandırılmasına göre, vatandaşların birimlere erişimde izledikleri yol, bu rota üzerindeki eylem biçimleri gözlenmiştir. Kullanıcıların yapı girişlerinden birimlere ulaşma sürecindeki eylem kalıplarının anlaşılması için mekânın sentaktik ölçümünün yapılması, elde edilen sonuçlardaki farklılaşmanın irdelenmesi ve tartışılması analizin temelini oluşturur. Bu tez kapsamında sentaktik ölçümleri yapılan veriler; bütünleşme/entegrasyon (integration), görsel bütünleşme/entegrasyon (visual integration) verileridir. Bu değerler UCL DepthmapX yazılımı kullanılarak mekân dizim (space syntax) yöntemi ile elde edilen verilerdir.