İlkokul 4. sınıfta Türkçe ile insan hakları, yurttaşlık ve demokrasi derslerinde eleştirel pedagoji uygulamaları

Uzun zamandan beri eleştirilen geleneksel eğitim anlayışına alternatif yaklaşımlardan biri eleştirel pedagojidir. Eleştirel pedagoji eğitimin ne olduğuna ilişkin sorgulamalar yapan bir yaklaşımdır. Öğretmenin de öğrenciden öğrenebileceğini inancının hâkim olduğu bu yaklaşımda amaç; eleştirel bakış açısına sahip, düşünen, sorgulayan, kendine güvenen, sorumluluk sahibi, vatandaşlık bilinci gelişmiş ve katılımcı vatandaşlar yetiştirmektir. Bu araştırmanın amacı; ilkokul 4. sınıfta Türkçe ile İnsan Hakları Yurttaşlık ve Demokrasi derslerinde eleştirel pedagoji uygulamalarının nasıl gerçekleştiğini belirlemektir. Araştırma, araştırma konusunun niteliği ve araştırmanın amacı doğrultusunda nitel araştırma modellerinden eylem araştırması ile desenlenmiştir. Araştırmanın uygulaması 2015-2016 öğretim yılında Diyarbakır il, Çınar ilçe merkezinde bulunan Ziya Gökalp İlkokulu 4/B sınıfındaki öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir. Seçilen sınıfta eleştirel pedagoji uygulamalarına ilişkin etkinlikler tüm sınıfa yönelik olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada eleştirel pedagoji uygulamaları 9 Kasım 2015 tarihinde başlamış 14 haftalık bir uygulama süreci sonunda 10 Mart 2016 tarihinde sona ermiştir. Bu araştırmada problemin çözümüne yönelik öneriler için ihtiyaç duyulan veriler; video kayıtları, öğrenci günlükleri, yansıtıcı günlük, yarı yapılandırılmış görüşme, komite toplantılarında tutulan notlar, öğrenci çalışmaları ve ödevlerinden oluşmaktadır. Araştırma bulgularına dayalı olarak ortaya çıkan sonuçlar şöyle sıralanabilir: •Eleştirel pedagoji uygulamaları ile öğrencilerin problem çözme, eleştirel ve yaratıcı düşünme becerilerinde farkındalık geliştiği gözlenmiştir. Öğrencilere anında verilen dönütlerin öğrenciler üzerinde olumlu etkide bulunduğu ve öğrencinin düşünmesi için cesaretlendirilmesinin öğrenciyi çözüme ulaşma konusunda mücadele etmeye yönelttiği ve çabalayıp başaran öğrencinin sonuçtan memnun kaldığı ve mutlu olduğu görülmüştür. • Öğrencilerin alınan kararlara uymalarında ya da kararları benimsemelerinde kararın demokratik yolla alınmış olmasının oldukça etkili olduğu görülmüştür. Alınan karar öğrencinin sevmediği ya da onaylamadığı durum ile ilgili olsa dahi öğrencinin bunu dile getirdiği ancak karara uyduğu görülmüştür. Uygulamalar sırasında, karar verme aşamasında karışıklık çıkması durumunda demokratik yollarla seçme önerilerinin öğrencilerden gelmesi bu durumun benimsendiğini göstermiştir. Sınıfça karar almada izlenen bu yollar, grup içinde de izlenmiş bir iki sorun yaşanmış olsa da sorunların da yine demokratik yollarla çözüldüğü görülmüştür. •Öğrencilerin sözlü iletişimde incitici ya da argo sözcüklerin kullanılmaması yönünde bir isteklerinin olduğu görülmüş, birer birey olarak saygı duyulma ihtiyaçları ve sevilme ihtiyaçları öğrenciler tarafından dile getirilmiş, öğrencilerin kavgasız, huzurlu bir ortamda eğitim görmek istedikleri sonucuna ulaşılmıştır. •Sanatsal faaliyetler öğrenmeyi eğlenceli hale getirmiş, öğrencilerin gizil yeteneklerini ortaya çıkarmış ve öğrencilerin özgüvenlerini geliştirmiştir. Bazı öğrencilerin çok iyi drama yaptıkları, bazı öğrencilerin çok iyi şiir yazdıkları bazılarının ise öykü yazma becerilerinin olduğu görülmüştür. Bu becerilerini fark eden öğrenciler kendilerine artık inandıklarını dile getirmişlerdir. •Yapılan uygulamalarla öğrencilerin okulda sıkıldıkları, daha çok oyun oynamak istedikleri, eğlenip mutlu oldukları bir okul hayal ettikleri, kendilerini güvende hissetmek istedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Bu nedenle öğrencilerin oyun gibi algıladıkları derste keyifli vakit geçirdikleri, aktif oldukları ve öğrenciler tarafından ileri sürülen her çözüm önerisinde oyun etkinliğine mutlaka yer verdikleri görülmüştür.