İlkokul dördüncü sınıf düzeyinde öğretmenlerin karşılaştığı direnç davranışlarının incelenmesi

Bu araştırmanın temel amacı, ilkokul dördüncü sınıf düzeyinde öğretmenlerin karşılaştığı direnç davranışlarının incelenmesidir. Araştırma bir durum çalışması olarak desenlenmiştir. Araştırmanın çalışma grubu (nicel veriler için) Adana merkez ilçelerindeki ilkokullarda görev yapmakta olan sınıf öğretmenlerinden oluşmaktadır. Örneklem tabaka örnekleme yöntemi ile belirlenen alt, orta ve üst sosyo-ekonomik düzeydeki okullarda görev yapan dördüncü sınıf öğretmenlerini kapsamaktadır. Bu kapsamda 43 ilkokulda görev yapan 142 gönüllü öğretmenden Öğrenci Direnç Davranışları Ölçeği-Öğretmen Formu (ÖDDÖ-T) kullanılarak veri toplanmıştır. Nitel veriler için belirlenen en düşük ve en yüksek "öğrenci direnç davranışı" düzeyine sahip iki okulda gözlemler yapılmıştır. Gözlemlerin ardından her iki sınıf öğretmeni ve her iki sınıftan 10 öğrenciyle görüşmeler yapılmıştır. Veriler, öğrenci direnç davranışları ölçeği, görüşme formları ve yapılandırılmamış gözlemler aracılığıyla toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde betimsel istatistiklerle birlikte Mann Whitney-U testi ve Kruskal Wallis-H testi kullanılmıştır. Gözlemlerle elde edilen veriler için içerik analizi, görüşmelerle elde edilen veriler için ise betimsel analiz kullanılmıştır. ÖDDÖ'den elde edilen bulgulara göre Adana ili merkez ilçelerindeki dördüncü sınıf öğretmenlerinin öğrenci direnç davranışlarını düşük algıladığı tespit edilmiştir. Öğretmenlerin algılarına göre öğrenci direnç davranışlarıyla karşılaşma sıklığı arasında cinsiyete, kıdeme ve mezun olunan okul türüne göre anlamlı farklılık bulunmamıştır. Gözlem bulgularına göre öğrenci direnç davranışı düşük olan sınıfta toplam 61, öğrenci direnç davranışı yüksek olan sınıfta ise toplam 262 direnç davranışı gözlemlenmiştir. Öğrenci direnç davranışı düşük sınıfta en fazla öğretmenin sözünü bilerek kesme davranışının sergilendiği, öğrenci direnç davranışı yüksek sınıfta ise en fazla öğretmenin sözünü (uyarısını) dinlememe davranışının sergilendiği görülmüştür. Görüşme bulgularına göre öğretmenlerin öğrenci direnç davranışları konusunda bazı durumlarda yeterli bilgi ve farkındalığa sahip olmadığı ve sınıfta istenmeyen sorunlu davranışlarla direnç davranışlarını yeterince ayırt edemedikleri görülmüştür. Öte yandan öğretmenler, öğrencilerin ailelerini direnç davranışlarının temel kaynağı olarak gördüklerini belirtmişlerdir. Öğrenci görüşmelerinde, her iki sınıf öğretmeninin direnç davranışları karşısında gösterdiği tepkiler genel olarak kızmak, bağırmak uyarmak ve ceza vermek şeklinde benzerlik göstermektedir. Araştırmada elde edilen bulgulara dayanılarak, okul ve sınıf ortamlarında öğrenci direnç davranışlarının doğru bir şekilde tespit edilmesi, analiz edilmesi ve anlaşılmasına yönelik öğretmen eğitimlerinin düzenlenmesi; direnç davranışlarının analizinde rehberlik servisleriyle iş birliği yapılarak, direnç gösteren öğrencileri tanıma ve çoğunlukla yıkıcı türde olduğu gözlenen direnç davranışlarını önleme çalışmaları yapılması; velilerle işbirliği yapılması; öğrenci direnç davranışlarını konu alan çalışmaların artırılması gibi önerilerde bulunulmuştur. Anahtar kelimeler: Direnç davranışı, istenmeyen davranış, sınıf öğretmeni, ilkokul öğrencileri