İlkokullarda görevli öğretmenlerin okul binalarının fiziksel koşulları ile örgütsel bağlılık algıları arasındaki ilişki

Bu araştırmanın amacı, kamu ilkokullarında görevli öğretmenlerin okul binalarının fiziksel koşulları ile örgütsel bağlılık algıları arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Araştırmanın evrenini, 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır İl merkezinde bulunan 92 ilkokul ve bu okullarda görevli 2450 öğretmen, örneklemini ise evrenden random yöntemi ile seçilen 27 ilkokul ve bu okullarda görevli 534 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmada, Çağlayan ve Yılmaz (2011) tarafından geliştirilmiş olan "Okul Binaları Ölçeği" ile Dağlı, Elçiçek ve Han (2017) tarafından İngilizceden Türkçeye uyarlanan "Örgütsel Bağlılık Ölçeği" kullanılmıştır. "Okul Binaları Ölçeği" dört boyut ve 45 maddeden oluşmaktadır. Bu boyutlar; "öğrenciler için ayrılan alanlar", "bakım ve güvenlik", "öğretim alanları" ve "genel görünüm" dür. "Örgütsel Bağlılık Ölçeği" ise; "duygusal bağlılık", "devam bağlılığı" ve "normatif bağlılık" olmak üzere üç boyut ve 18 maddeden oluşmaktadır. Verilerin analizinde; yüzde, frekans, ortalama, standart sapma, t-testi, ANOVA ve Sperman korelasyon hesaplamalarından yararlanılmıştır. Anlamlılık düzeyi 0,05 olarak alınmıştır. Araştırmada elde edilen bazı önemli bulgular aşağıda sıralanmıştır. Öğretmenlerin algılarına göre, okul binalarının fiziksel koşulları ile ilgili ortalaması en yüksek madde "okul binasından bahçeye ulaşılabilirlik (X=3,96; Oldukça Yeterli)", en düşük madde ise "sanat eğitimi (müzik, resim, teknoloji ve tasarım, ...) için sınıflar (X=1,81; Yetersiz)" olarak saptanmıştır. Araştırmaya katılan öğretmenlerin okul binalarına ilişkin algıları; "öğrenciler için ayrılan alanlar" ( =2,44) boyutu için "Yetersiz", "bakım ve güvenlik" ( =3,26) boyutu için "Kısmen Yeterli", "öğretim alanları" ( =2,77) boyutu için "Kısmen Yeterli" ve "genel görünüm" ( =3,58) boyutu için "Oldukça Yeterli" derecesinde saptanmıştır. Tüm ölçek için ise bu ortalama ( =2,99), "Kısmen Yeterli" düzeyinde saptanmıştır. Öğretmenlerin okul binalarının fiziksel koşullarına ilişkin algıları arasında cinsiyete göre sadece "bakım ve güvenlik", öğrenim durumu, medeni durum, kıdem ve okul büyüklüğü değişkenlerine göre ise tüm boyutlarda anlamlı bir fark saptanmıştır. Öğretmenler örgütsel bağlılık ölçeğinin toplam ortalamasına "Kararsızım" düzeyinde katılmışlardır. Öğretmenlerin algılarına göre örgütsel bağlılık ile ilgili en yüksek ortalamaya sahip madde "bu okulun problemlerini gerçekten kendi problemlerim gibi görüyorum (X=3,89)", en düşük ortalamaya sahip madde ise "bu okula karşı duygusal bağlılık hissetmiyorum (X=2,34; Katılmıyorum)" dır. Araştırmaya katılan öğretmenlerin örgütsel bağlılığa ilişkin algılarının ortalamaları; "duygusal bağlılık ( =3,50)", "devam bağlılığı ( = 3,14)" ve "normatif bağlılık ( = 2,94)" boyutlarında ve tüm ölçek için ( = 3,19)" "Kararsızım" düzeyinde saptanmıştır. Öğretmenlerin örgütsel bağlılığa ilişkin algıları cinsiyetlerine göre "devam bağlılığı" boyutu dışındaki tüm boyutlarda, öğrenim durumlarına göre "devam bağlılığı" boyutunda, görev yaptıkları okul büyüklüğüne göre "normatif bağlılık" boyutu dışındaki tüm boyutlarda anlamlı fark saptanmıştır. Medeni durum ve kıdeme göre ise öğretmenlerin algıları hiçbir boyutta anlamlı bir şekilde farklılaşmamaktadır. Genel olarak okul binalarının fiziksel koşulları ile örgütsel bağlılık arasında (r = ,561, p < .01) orta düzeyde ve pozitif yönlü bir ilişki saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Okul binaları, okul binalarının fiziksel koşulları, örgütsel bağlılık.