Türk ordusunun dış politika üzerindeki etkisi: RP-DYP koalisyon hükümeti dönemi

Türk ordusu doğrudan ve dolaylı olarak gerçekleştirdiği darbeler ve her askeri darbe sonrası sahip olduğu ayrıcalıklar aracılığı ile Türk siyaseti üzerinde her zaman etkili olmuştur. Ancak Türk ordusunun müdaheleleri genelde dış politikadan ziyade iç politikaya yönelik gerçekleşmiştir. Ancak 1990'ların ortalarından başlayarak sonlarına doğru, Refahyol koalisyon hükümeti döneminde Türk ordusunun dış politikaya müdahelesi önemli derecede artmıştır. Ordu, kurmuş olduğu merkezler ve daireler aracılığı ile dış politikada Refahyol hükümetinin politikalarına müdahele ederek önemli bir karar verici olduğunu göstermiştir. Bu müdaheleler arasında Refahyol hükümetinin İran ile ilişkilerini geliştirmesi çabasını engellemesi, Türkiye'nin İsrail ile ilişkilerini geliştirme çabalarını desteklemesi, Huzur Harekâtının süresini arttırması ve Türkiye'nin Gümrük Birliği'ne girmesini desteklemesi sayılabilir. Bu çalışma Refahyol hükümeti döneminde Türk ordusunun dış politikadaki etkisinin yoğun bir şekilde artmasının nedenlerini incelerken üç yaklaşımdan yararlanacaktır. Birinci olarak Claude Welch'in siyasette ordunun farklı seviyelerdeki etkisini inceleyen sınıflandırmasında "ortakların yardımı ile askeri kontrol" argümanından yaralanacaktır. Bu bağlamda Türk ordusunun geçmişten gelen ayrıcalıkları ve müdahelelerine ortak olan siviller sayesinde askeri kontrolü kurabildiğini iddia edecektir. İkinci yaklaşım olarak Michael Desch'in sivil kontrol ile iç ve dış tehditlerin yoğunluğu arasındaki ilişki üzerine kurduğu çerçeveden yararlanarak Refahyol döneminde hem iç hem de dış tehditlerin yüksek olmasının sivil kontrolü azalttığını, diğer bir ifade ile askeri kontrolü arttırdığını savunacaktır. Üçüncü bir yaklaşım olarak Joe Hagan'ın parçalanmış rejim sınıflandırmasından yola çıkarak zayıf ve kırılgan koalisyon hükümetlerinin dönemlerinde ordu gibi diğer toplumsal grupların siyasete müdahele etme imkanının daha fazla olacağı iddia edilecektir. Anahtar Kelimeler: Türk dış siyaseti, Refahyol hükümeti, sivil-asker ilişkileri, sivil kontrol, iç ve dış tehditler ve parçalanmış rejimler.