İnfantil pompe hastalığı tanısı ile çocuk metabolizma ve beslenme polikliniği'nde takip edilen ve enzim replasman tedavisi alan hastaların yaşam kalitelerinin, kas, kalp tutulum bulguları ile nörolojik gelişimlerinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu tez çalışmasında, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Metabolizma ve Beslenme Bilim Dalı'nda infantil Pompe hastalığı tanısı ile takip edilen ve enzim yerine koyma tedavisi uygulanan hastaların; demografik, klinik ve genetik özelliklerinin incelenerek, mobil olabilen hastaların tedavi öncesi ve son kontroldeki kardiyak parametrelerinin, güncel bilişsel düzeylerinin ve longitudinal olarak motor fonksiyonlarının izlemleriyle birlikte yaşam kalitelerinin değerlendirilmesi amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Bu tez çalışmasında 2009-2020 yılları arasında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı, Çocuk Metabolizma ve Beslenme Bilim Dalı'nda mutasyon analizi ve asit alfa-glikozidaz enzim düzeyleri ile tanı alıp takibe giren 42 infantil Pompe hastası değerlendirildi. Retrospektif olarak dosyaları incelenerek klasik ve klasik olmayan infantil Pompe olarak gruplandırılan ve genetik sonuçlarına göre CRIM durumları yorumlanan hastaların, demografik özellikleri, özgeçmiş ve soy geçmiş bilgileri, klinik bulguları, laboratuvar verileri, enzim düzeyleri ile mutasyon analizi sonuçları ve enzim replasman tedavi süreleri ve sağ kalım oranları kaydedildi. Ayrıca, son kontrollerinde mobil olabilen 22 hastanın; kreatinin kinaz (CK) düzeyleri, ekokardiyografik değerlendirmeleri, 24 saatlik Holter EKG ile kalp ritim analizleri, kaba motor fonksiyonları, myotonometrik ölçümleri, on metre yürüme, 6 dk yürüme, 3 dk merdiven çıkma testleri, kas gücü muayeneleri, hızlı motor fonksiyon testleri (QMFT), Dual Enerji X-ışını Absorpsiyometresi (DXA) yöntemi ile kemik mineral yoğunlukları (KMY) ve vücut kompozisyonu (kas kütlesi) ölçümleri gerçekleştirildi. Çocukların yaşam kaliteleri, çocuklar ve çocuklar için ebeveynlere yaşam kalitesi ölçeği (ÇİYKÖ) uygulanarak değerlendirildi. Yaş gruplarına göre Denver II gelişim, Stanford Binet ve Wechsler çocuklar için zekâ testleri (WISC-R) yapılarak bilişsel gelişimleri yorumlandı. İşitme testleri yapıldı. B12, D vitamini ve folik asit düzeyleri ölçüldü. Bulgular: İnfantil Pompe hastalığı tanısı ile takip edilen toplam 42 hastanın %50'si kız, %50'si erkekti. Hastaların %40,5'i kaybedilmişti. Yaşayan 25 hastanın ortalama güncel yaşı 66,5±28,3 (16,1-124,0) ay idi. Klasik olmayan gruptaki hiçbir hasta kaybedilmemişti. Son kontrolde bu hastaların %96'sı mobil ve mobil olabilen hastaların %75'i bağımsız mobildi. Çalışmaya dâhil edilen 22 mobil hastanın 15'i (%68,2) klasik tip infantil Pompe hastasıydı. Hastaların tamamı 40 mg/kg/2 hafta dozundan enzim yerine koyma tedavisi (EYKT) almaktaydı. Hastaların tümünde 15,3±9,1 (3,6-32) ay EYKT sonrasında hipertrofik kardiyomiyopati bulgularının anlamlı bir şekilde gerilediği görüldü. 6 hastada aritmi olduğu saptandı. CK düzeylerinde tedavi sonrasında bir azalma olmadı. Hastaların 2018 yılında yapılan kaba motor beceri, myotonometrik ölçüm ve fonksiyonel durum değerlendirmeleri ile aynı testlerin güncel uygulamaları karşılaştırıldığında fonksiyonel kapasitelerinin korunabildiği görülerek, EYKT'nin kardiyak bulgulardaki iyileşme dışında kas bulguları üzerinde de belli ölçüde olumlu etki sağladığı görüldü. Ayrıca, klasik olmayan gruptaki hastaların mobilite oranlarının ve fonksiyonel kapasitelerinin klasik gruba göre daha iyi olduğu saptandı. DXA ile KMY ölçüldüğünde, 5 hastada Z-skorunun -2 SD altında olduğu görüldü. Vücut yağ dokusu ölçümü de DXA yöntemi ile yapıldı. Yaş grubuna göre kıyaslama yapılabilen 10 hastanın %60'ında yağ dokusu oranı sağlıklı Türk çocuklarına göre artmıştı. 9 (%41) hastada işitme kaybı vardı. Bunların %45'i sensörinöral, %33'ü iletim ve %22'si miks tipindeydi. Bu hastaların 8'inde konuşma bozukluğu vardı. Bilişsel değerlendirme (Stanfort Binet ve WISC-R) yapılan 15 hastanın 9'unun (%60) sınır zekâda olduğu görüldü. Denver gelişim testi yapılan 7 hastanın tümünde anormal sonuç alındı. Yaşam kalitesi mobil ve klasik olmayan tip infantil Pompe hastalarında daha yüksekti. Sonuç: İnfantil Pompe hastalığı nadir görülen bir kalıtsal metabolik hastalıktır. EYKT sonrası hastaların yaşam süreleri, fonksiyonel kapasiteleri ve yaşam kaliteleri artmış ve kalp bulguları gerilemiştir. Tek merkezde, 42 hasta ile 11 yılı aşan yüksek doz enzim yerine koyma tedavisinin hastalarımızdaki mortalite ve morbiditeyi azaltığını gördük. 61,0±32,6 (10,7-124,7) Ay EYKT ile hastaların kardiyak bulgularında tam düzelme sağlanırken, fonksiyonel kapasitelerinin de korunduğu ve bunun da hem hasta hem de ebeveynlerin yaşam kaliteleri üzerine olumlu etki yaptığını gördük. Bu tez çalışması infantil Pompe hastalığında, kardiyak bulguları, enzim düzeyleri, genotip, bilişsel ve motor fonksiyonlar, işitme testleri, KMY, yağ dokusu oranları ve yaşam kalitesi ölçekleriyle değerlendiren tek merkezli en fazla sayıda hastanın incelendiği bir araştırmadır.