İnflamatuvar barsak hastalarında, hepatobiliyer patolojilerin NON-invaziv yöntemlerle (radyolojik, fibroscan ve biyokimyasal) değerlendirilmesi

Giriş ve Amaç: Bu çalışmada, inflamatuvar barsak hastalığında (İBH) FibroScan® (transient elastografi) ile hepatobiliyer tutulum bulgularını inceledik. İlaçların karaciğer fibrozu ve hepatosteatoz üzerindeki etkilerini incelerken özellikle azatioprinin (AZT) dalak sertliğine etkisini değerlendirdik. Materyal ve Metod: Çalışmamıza Mayıs-Eylül 2022 tarihleri arasında polikliniğimize başvuran 298 İBH hastası ile 54 sağlıklı kontrol dahil edildi. FibroScan® cihazıyla grupların karaciğer sertliği, dalak sertliği ve CAP™ (controlled attenuation parameter) skorları ölçüldü. Hastaların ve hastalığın karakteristik özelliklerine ek olarak laboratuvar bulguları ve ilaç etkileri incelendi. Veriler sağlıklı kontrol grubuyla karşılaştırıldı ve klinik bulgularla ilişkisi incelendi. Bulgular: Hasta ve kontrol grupları, yaş ve cinsiyet açısından benzerdi. Hasta grubunda; ortalama karaciğer sertliği (5,2±3,1 kPa ve 4,5±1,1 kPa), ortalama dalak sertliği (22,69±13,10 kPa ve 17,96±7,44 kPa) ve CAP™ skoru (hepatosteatoz) (233±56 dB/m ve 224±47 dB/m) anlamlı olarak yüksekti (p<0,05). CAP™ skoruyla erkek cinsiyet, hipertansiyon, diyabet, vücut kitle indeksi (VKİ), sigara kullanımı, penetran hastalık varlığı, GGT ve trigliserit düzeyi, karaciğer ve dalak sertliği arasında pozitif korelasyon bulundu (p<0,05). Ekstraintestinal tutulumlu hastalarda karaciğer sertliği (5,7±3,1 kPa ve 5,0±3,1 kPa) anlamlı olarak yüksekti (p<0,05). Belirgin fibroz (F2-3-4) olan hastalarda, olmayanlara göre (F0-1) anti-TNF kullanım sıklığı anlamlı olarak daha düşüktü (44,4% vs 69,5%; p=0,008). Düzenli alkol kullanan hastalarda kullanmayanlara göre (25,54±14,83 kPa ve 21,05±11,24 kPa) dalak sertliği anlamlı olarak yüksekti. AZT≥100 mg/gün kullanan hastalarda, AZT<100 mg/gün kullananlara göre (23,48±14,61 kPa ve 19,99±11,84 kPa) dalak sertliği anlamlı olarak yüksekti (p<0,05). AZT dozu ile dalak sertliği arasında pozitif korelasyon saptanırken (Spearman analizi; r=0.182 and p=0.013); kullanım süresi veya kümülatif doz ile anlamlı ilişki bulunmadı (p>0,05). Dalak sertliği>21kPa olan hastaların (n=134) ortalama AZT dozu 104 mg/gün olarak saptandı. İBH hastalarında trombosit değeri kontrol grubuna göre anlamlı olarak yüksekken (300±104x10³/µL ve 251±52x10³/µL, p=0,001), trombosit değeriyle dalak sertliği arasında korelasyon bulunmadı (p>0,05). Hastaların 83%'ü klinik remisyondaydı (Mayo skoru≤2/CDAI<150). Hastalık aktivitesi ile dalak sertliği arasında korelasyon bulunmadı (p>0,05). Bir hastada AZT ilişkili nonsirotik portal hipertansiyon saptandı. Sonuç: Bu çalışmada İBH hastalarında karaciğer yağlanması, karaciğer fibrozu ve dalak sertliği sağlıklı kontrollere göre anlamlı olarak yüksek bulunmuştur. Özellikle dalak sertliği AZT dozuyla pozitif korelasyon göstermektedir. İBH hastalarında, yüksek doz AZT (≥100 mg/gün) kullanımında mutlaka dalak sertliği değerlendirilmelidir. Anahtar Kelimeler: dalak sertliği, fibroscan, hepatosteatoz, ibh, karaciğer fibroz