İnflamatuvar barsak hastalığı olanlarda nütrisyonel durumun değerlendirilmesinde ultrasonografi ile ölçülen temporal kas kalınlığının kullanılması

Giriş ve Amaç: İnflamatuvar barsak hastalığının (İBH) seyri sırasında malnütrisyona sık rastlanmaktadır. Malnütrisyon İBH'de lokal ve sistemik komplikasyonlara, yaşam kalitesinde azalmaya, psikolojik komorbiditelerde ve mortalite riskinde artışa sebep olabilmektedir. Tüm bu sebeplerden dolayı malnütrisyon açısından yüksek riskli olan İBH hastaları, hastalık aktivasyonuna bakılmaksızın takipleri sırasında malnütrisyon gelişimi açısından izleme alınmalıdır. İBH hastalarında malnütrisyonun değerlendirilmesinde antropometrik ölçümler, biyokimyasal değerlendirmeler, vücut kompozisyon analizleri ve malnütrisyon değerlendirme ölçeklerinden yararlanılmaktadır. Bunların hiçbirisi İBH'ye spesifik olmadığı gibi, malnütrisyonun erken dönemde tanı almasında da yeterli olmamaktadır. Temporal kas kütlesi ölçümündeki azalmanın malnütrisyon varlığı ve mortalitenin güçlü bir belirleyicisi olabileceği ile ilgili yakın tarihli yapılan çalışmalar mevcuttur. Biz de çalışmamızda İBH tanısı ile takip edilen hastalarda beslenme durumlarının değerlendirilmesinde ve malnütrisyonun tespitinde yeni bir parametre olarak, ultrasonografi ile ölçülen temporal kas kalınlığını (TKK) kullandık. Nütrisyonel durumu belirlemek için TKK'nin tek başına geçerliliğini ve güvenilirliğini doğrulamayı ve beslenme durumuyla anlamlı şekilde ilişkili olup olmadığını araştırmayı amaçladık. Materyal ve Metod: Araştırmamıza 2021-2022 yılları arasında Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi Tıp Fakültesi Gastroenteroloji Polikliniği'nde ve Servisi'nde takip edilen 18 yaş üstü İBH tanısı olan 62'si Ülseratif Kolit (ÜK), 30'u Crohn Hastalığı (CH) toplam 92 hasta ve 92 sağlıklı kontrol grubu olmak üzere 184 kişi alındı. Araştırmamız tek merkezli, kesitsel bir çalışmadır. Hastaların demografik verileri (cinsiyet, yaş, yaşadıkları yer, sigara alışkanlıkları, kronik hastalıkları) ve laboratuvar parametreleri (beyaz küre, hemoglobin, nötrofil, lenfosit, trombosit, total protein, albumin, eritrosit sedimentasyon hızı, C-reaktif protein, demir, demir bağlama kapasitesi, ferritin, vitamin B12, folat ve vitamin D) hastaların rutin poliklinik tetkikleri ve yattığı sürede çalışılan tetkiklerinden hastaların dosyaları incelenerek retrospektif olarak elde edildi. Rutin dışı ek tetkik istenmedi. Antropometrik ölçümleri (vücut ağırlığı, beden kitle indeksi, triceps deri kıvrım kalınlığı, temporal kas kalınlığı) hesaplandı. Tüm hastalara femur ve vertebra kemik dansitometre (DEXA) ölçümleri 1 kez yapıldı. Hastaların malnütrisyon riski MUST (Malnutrition Universal Screening Tool) skoru kullanılarak değerlendirildi. MUST skorlamasına göre malnütrisyon risk sınıflaması yapılarak hastaların antropometrik ölçümleri ve TKK değerleri ile karşılaştırıldı. Bulgular: Araştırma kapsamında 62 ÜK tanılı (yaş ortancası 50 yıl), 30 CH tanılı (yaş ortancası 36.5 yıl) ve 62 sağlıklı kontrolü (yaş ortancası 47.5 yıl) olmak üzere toplam 184 birey incelendi. Çalışmamızda İBH hastalarında MUST skorlama sistemi kullanılarak malnütrisyon riski grupları belirlendi. 62 ÜK tanılı hastanın 41'inin (%66.1) malnütrisyon riski düşük iken, 9'unun (%14.1) orta ve 12'sinin (%19.4) yüksek saptandı. CH tanılı 30 hastanın ise 14'ünün (%46.7) malnütrisyon riski düşük iken, 3'ünün (%10.0) orta ve 13'ünün (%43.3) yüksek saptandı. Malnütrisyon risk gruplarından düşük ve orta olanlar birleştirilerek yüksek olanlar ile karşılaştırıldı. Buna göre ÜK tanılı hastaların %19.4'ünde (n=12) yüksek malnütrisyon riski saptanırken, CH tanılı hastaların %43.3'ünde (n=13) yüksek malnütrisyon riski saptandı. ÜK ve CH tanılı hastalar arasında malnütrisyon riski açısından istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı (p=0.015). Hem ÜK hem CH için beden kitle indeksi (BKİ) açısından düşük-orta malnütrisyon risk grubu ile yüksek malnütrisyon risk grubu arasında istatistiksel anlamlı fark saptandı (sırasıyla p=0.004, p=0.001). Yaptığımız çalışmada İBH semptomlarından (bulantı-kusma, karın ağrısı, ishal, kanlı dışkılama, kilo kaybı) herhangi biri veya birkaçının varlığının her iki hastalıkta da yüksek malnütrisyon riski ile ilişkili olduğu bulundu (ÜK ve CH için sırasıyla; p=0.013; p=0.003). Hastalık aktivasyonunu ÜK için Partial MAYO (Partial Mayo Scoring Index), CH için CDAI (Chron's Disease Activity Indeks) aktivasyon skoru kullanarak belirlediğimiz çalışmamızda her iki hastalık grubu için de hastalık aktivasyonu ve malnütrisyon riski arasında belirgin xiv istatistiksel anlamlı fark saptandı (ÜK ve CH için sırasıyla; p<0.001; p<0.001). Malnütrisyon risk gruplarında laboratuvar parametrelerini incelediğimizde ÜK tanısı olup yüksek malnütrisyon riski olan grupta daha düşük hemoglobin ve serum demir düzeyi, daha yüksek ESH ve CRP tespit edildi ve bu sonuçlar istatistiksel olarak anlamlı idi (sırasıyla; p=0.015; p<0.001; p=0.001; p=0.001). Crohn Hastalığı tanısı olanlar için yüksek malnütrisyon riski olan grupta beyaz küre, nötrofil, lenfosit, NLO, ESH, CRP, total protein ve albümin düzeyleri arasında istatistiksel anlamlı fark saptandı (sırasıyla; p=0.025; p=0.003; p=0.012; p<0.001; p=0.048; p=0.003; p=0.008; p=0.001). Hem ÜK hem de CH'de yüksek malnütrisyon riski olan gruplarda sağ ve sol TKK daha düşük ölçülmesine rağmen risk grupları arasında istatistiksel anlamlı fark saptanmadı. Bu sonuç İBH'de ultrasonografi ile ölçülen TKK değerinin güncel kullanılmakta olan malnütrisyon skoru ile korelasyon göstermese de, kontrol grubuna göre istatistiksel anlamlı azalmış olduğunu ancak malnütrisyon risk düzeyi yüksek olan hastaları öngörmede tanısal karar verdirici olmadığını göstermektedir. Sonuç: İnflamatuvar barsak hastalığında ultrasonografi ile ölçülen temporal kas kalınlığı değerinin malnütrisyonu öngörmede belirleyici olmadığı gösterilmiştir. Anahtar Kelimeler: Crohn hastalığı, inflamatuvar barsak hastalığı, malnütrisyon, temporal kas kalınlığı, ülseratif kolit