İnsani Gelişme Endeksi ve bileşenleri arasındaki ilişki

Gelişmişlik düzeyini tek bir ölçütle açıklamaya çalışmak ülkelerin ekonomik, siyasi ve sosyal yapıları nedeniyle oldukça güçtür. Buna rağmen ülkelerin kalkınmışlık düzeylerini belirlemede 1970'li yıllara kadar kullanılan genel ölçüt ulusal gelirdeki artış (kişi başına düşen milli gelir) idi. Ancak kalkınma sadece ekonomik gelişmeden oluşmamaktadır. Salt ekonomik gelişme kapsamında değerlendirilen kalkınma kavramı kalkınmanın sosyal boyutunu ele almamaktadır. Bu çerçevede ülkeler arasındaki gelişmişlik düzeyi farklılıklarını ekonomik nedenlere indirgemek, sosyal, siyasal ve kültürel faktörleri göz ardı etmek gerçekçi bir değerlendirme olmayacaktır. İktisat bilimi, bireylerin toplam üretiminin ve tüketimin yanı sıra sağlık, eğitim gibi alanlarda da ihtiyaçları ve hedefleri olduğunu kabul etmekte ve bu alanlarda da araştırmalar yapmaktadır. Kuramsal olarak bu üç olgunun (ekonomik, eğitim ve sağlık), karmaşık ilişkilerle birbirlerine bağlı oldukları ortaya konmuştur. Fakat yapılan kuramsal ve ampirik çalışmalarla bu olgular arasındaki ilişkinin şekli net olarak açıklığa kavuşturulamamıştır. Çalışmamızda seçilmiş 20 ülke için Birleşmiş Milletler Kalkınma Programı (UNDP) tarafından geliştirilmiş İnsani Gelişme Endeksi ve endeksin alt göstergeleri kullanılmıştır. İnsani Gelişme Endeksini oluşturan eğitim, sağlık ve gelir alt endeksleri incelenecek olup seçilen ülkelerde ekonomik gelişmenin diğer iki değişkeni mi etkilediği, yoksa eğitimdeki ve sağlıktaki ilerlemelerin ekonomik büyümeyi mi sağladığı araştırılacaktır. Çalışmada kullanılan korelasyon ve Granger Nedensellik analizleri sonucu; en kuvvetli ilişkinin eğitimden sağlığa doğru olduğu görülmektedir. Genel sonuç her üç bileşenin gelişiminin birbirlerinden bağımsız olduğu izlenimidir.