Eleştirel düşünme becerilerinin İngiliz dili öğretimi hizmet öncesi öğretmen eğitimi programına entegrasyonu üzerine bir araştırma

Okullarda alan konularının yanında üst düzey düşünme becerilerinin de öğretimi eğitimin uzun bir süredir üzerinde durduğu noktalardan biridir. Fakat eleştirel düşünme ve dil öğretimi arasındaki birbirini besleyen ilişkinin 21. yüzyıl iş hayatının gerektirdiği zorluklarla baş etme yetisine sahip etkili global vatandaşlar yetiştirmedeki önemli rolü son zamanlarda dile getirilmektedir. Dijital teknolojilerin çarpıcı şekilde hayatımıza yayılması farklı uluslardan insanlarla etkili iletişim kurma yetisinin yanında bir üst düzey düşünme becerisi olarak seçici ve akıllı bilgi edinmeyi zorunlu kılmaktadır. Bu nedenle, dil sınıflarında üst düzey düşünme kültürünün gelişimi dil eğitiminin önemli bir amacı haline gelmiştir. Diğer yandan bir üst düzey düşünme becerisi olarak eleştirel düşünmenin dil öğretimindeki önemi ve nasıl öğretileceğine dair dil öğretmenleri ve öğretmen adaylarının farkındalık düzeyi hala araştırılması gereken bir konudur. Bu ihtiyaçtan yola çıkarak, söz konusu çalışmanın iki ana amacı vardır: Birincisi İngilizce öğretmen adaylarının i) eleştirel düşünme ii) eleştirel düşünmenin dil eğitiminde kullanılması, ve iii) bu süeçte karşılaşılabilecek engeller hakkındaki algılarını ortaya koymak, ikincisi ise, Eleştirel Düşünme Tabanlı dil öğretimi üzerine bir eylem araştırması uygulaması sonunda adaylarda eleştirel düşünmenin tanımı, dil öğretimindeki kullanımı ve engeller konusundaki gelişimi gözlemlemektir. Algısal boyuta ek olarak, katılımcıların eylem araştırması uygulaması sürecinde aldıkları eğitimi kendi öğretim uygulamalarına ne kadar aktarabildikleri de incelenmiştir. Çalışmanın pratiğe dayalı bu özgün boyutu ilgili alan taraması için umut verici bulgular sunmaktadır. Buna bağlı olarak, 8 İngilizce öğretmen adayı ile pratiğe dayalı eylem araştırması deseninde gereçkleştirilen bu çalışma, konuyla ilgili 14 haftalık bir eylem araştırması planı uygulamasının adayların eleştirel düşünme ve dil öğretimindeki kullanımına dair algıları ve öğretme becerileri üzerindeki etkisini araştırmıştır. Veri toplama araçları olarak mülakatlar, eleştirel düşünme aktiviteleri, katılımcılar tarafından hazırlanan ders planları, video-kayda alınan derslerin gözlem formları ve katılımcıların öz-değerlendirme formları kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistik ve konu analizini içeren nitel ve nicel veri analizi metodlarından faydalanılmıştır. Çalışma araştırma sorularıyla bağlantı olarak dikkat çeken sonuçlar sunmaktadır. Bunlardan ilki katılımcıların eleştirel düşünme kavramına dair algılarında gözle görülür bir gelişim olduğudur. Katılımcılar eylem planı uygulamasından önce eleştirel düşünmeye dair tereddütlü bir tavırla muğlak, yüzeysel ve kısıtlı tanımlar yaparken, uygulama sonunda özgüvenli bir şekilde çok daha kapsamlı tanımlar sunmuşlardır. Bu da konu hakkında bilişsel bir geçiş yaşadıklarını göstermektedir. Bir diğer önemli bulgu, katılımcıların eleştirel düşünmeyi dil öğretiminde nasıl kullanacakları hakkındaki farkındalık düzeylerine ilişkindir. Detaylı veri analizi katılımcıların çalışma sonunda konuya daha olumlu tutumla yaklaştıklarını ve eleştirel düşünmeyi dil sınıfında öğretmeye dair çeşitli fikirler geliştirebildiklerini ortaya koymuştur. Bir başka bulgu ise katılımcıların eleştirel düşünmeyi dil öğretiminde uygularken karşılaşılabilecek engeller konusunda eylem planı uygulamasından önce ve sonraki görüşlerinin ilgili alan yazınla paralel olduğudur. Burada göze çarpan fark ise katılımcıların çalışmanın ilk aşamasında eleştirel düşünmenin dil eğitiminde uygulanırken eğitim sistemi veya öğrencilerle ilgili dıştan gelen engelleri dile getirirken, son aşamada ön bilgi ve deneyim eksikliği gibi öğretmenlerle ilgili olan içsel engelleri de ifade etmiş olmalarıdır. Son göze çarpan bulgu ise katılımcıların mevcut içsel ve dıştan gelen engellere rağmen eylem planı uygulamasında öğrendikleri yöntem ve teknikleri makro öğretimlerine aktarabilmeleridir. Söz konusu çalışma İngilizce öğretmen adaylarının yeterli ve uygun yönlendirme eşliğinde eleştirel düşünmeyi dil öğretiminde başarılı bir şekilde kullanabileceklerini ortaya koymuştur. Anahtar Kelimeler: Eleştirel düşünme, hizmet öncesi öğretmen eğitimi, eylem araştırması