Irak'ın siyasal sisteminde anayasal kararlarda değişiklikler ve etkileri

Irak, siyasi tarihi boyunca birçok anayasal değişikliğe gitmiştir. Ancak bu anayasal değişiklikler genel anlamda darbe ve işgal sonrası gerçekleşmiştir. Dolayısıyla Irak'ın kendi hür iradesi doğrultusunda bu anayasaları hazırladığını söylemek mümkün değildir. Dönem gereği her ne yaşandıysa onun etkisi altında bu anayasaların hazırlandığı aşikârdır. 1925 Anayasasının hazırlığı İngilizlerin hakimiyetinde gerçekleştirilmiştir. Irak'tan daha çok İngilizlerin menfaatlerini gözeten bir yasa olduğunu söylemek doğru sayılmaktadır. 1958'de meydana gelen askeri darbe (Özgür Subay Devrimi) neticesinde de 1958 Anayasası hazırlanmıştır. 1968 yılında Baas Partisi tarafından yapılan devrim (beyaz devrim) diye adlandırıldı sonucu yeni bir anayasa daha hazırlanmıştır. Bu Anayasa'nın diğerlerinden farkı cumhurbaşkanına verilen yetkilerin çeşitliliği olmuştur. Zira bu anayasa ile Cumhurbaşkanı hem devlet başkanı hem Ordu komutanı hem de Devrim Komut Konsey Başkanı olarak nitelik kazanmıştır. Yasa açısından en yüksek mercii Devrim Komuta Konseyi sayılmıştır. Zira yetkileri, görevleri, sorumlulukları hatta istifa durumlarını bile Devrim Komuta Konseyi kontrol etmektedir. 1970 yılında sosyalist rejimin hâkim olduğu bir anayasa hazırlanmıştır. Bu anayasayı hazırlayan komisyon 1968 anayasasının hazırlık komisyonundan daha tecrübeli üyeler barındırmaktadır. Diğer anayasaların aksine, bu anayasa kapsamında Tüm Irak Halkını ilgilendiren konular ele alınmıştır. 2004 yılında işgal sonrası dönem de göz önünde bulundurularak Hükümet Konseyi tarafından resmedilen, geçici anayasa hazırlanmıştır. Irak'ın bu yeni siyasi rejimi, kurumsallaşmış merkezi bir yönetişim uygulamasından ani ve şiddetli bir kopuş yaratmıştır. 2005 yılında itibaren geçerliliğini koruyacak olan Kalıcı Irak Anayasası (Yeni Irak Anayasası) yürürlüğe girmiştir. Bu anayasası diğerlerinden farklı kılan, halk oylamasına tabi tutulmasıdır. Öte yandan en çok dikkat çeken konu federal devlet yapılanması olmuştur. Federal sistemin yanı sıra parlamenter sistem de anayasaya dahil edilmiştir. Parlamentonun belirlenmesinde halk oylaması söz konusudur. 2005 Irak Anayasası, sadece Irak için değil, aynı zamanda Arap dünyasının geri kalanı için de gerçekten önemli bir yenilik olarak görülmesi gereken demokratik bir hükümet biçimini ima etmektedir. Yeni anayasa İslam dinine dayandırılmıştır. Ancak hazırlanırken adet, gelenek, görenek gibi kavramlar da göz önünde bulundurulmuştur. Anayasa'da Arapça' nın yanı sıra Kürtçe de resmi dil olarak belirlenmiştir. Bu birçok kesim tarafından tepkiyle karşılanmıştır. Ayrıca, anayasada en çok dikkat çeken konu; federal sistem, Irak'ın gelecekte küçük devletlere bölünebilmesi ihtimaline karşın korku yaratmıştır.