İş seçimlerinde KOBİ'lerin tercih edilmelerini sağlayacak stratejilerin konjoint analizi ile belirlenmesi

Dünyada ekonomiye ve istihdama sağladıkları katkılarla KOBİ'lerin önemi her geçen gün artmakta ve hem hükümet politkalarında hem de akademik çevrelerde dikkat çeken bir konu olmaktadır. Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de sağladığı cirolar ile ekonomide etkin bir rolü olan ve ülke ekonomisinin gelişimine katkı sağlayan KOBİ'ler Türkiye'de toplam işletmeler arasında %99'luk bir paya sahiptir. KOBİ'ler genellikle düşük yatırım maliyetleri ile girişimciler tarafından kurulan firmalar olduğu için bu firmalarda üretim, finans, pazarlama gibi işletme fonksiyonları patron veya sınırlı düzeyde yönetici grubu tarafından yönetilir. KOBİ'lerde farklı nedenlerden ötürü İnsan Kaynakları Yönetimi anlayışı yeterince gelişmemiştir. Bu nedenle bu firmalarda genellikle Personel Yönetimi ile işe alma, işten çıkarma, personel kayıtlarını tutma gibi standart işler yürütülmektedir. Gelişmiş bir İnsan Kaynakları fonksiyonun olmaması, KOBİ'lerde uygun adayların bulunması ve işe alınması, çalışanların motivasyonunun sağlanması, firmaya bağlılıklarının artırılması gibi alanlarda eksiklikler yaratmaktadır. KOBİ'ler kendileri için dezavantaj yaratan bu durum nedeniyle şirket içerisinde çalışanlarını ellerinde tutamamakta ve büyük firmalar ile piyasada rekabet etmeleri zorlaşmaktadır. Günümüzde, rekabet edebilmek ve insan kaynağını geliştirebilmek için adayları etkileme ve seçme firmalar için önemli bir problemdir. Büyük firmalarda standartlaşmış İnsan Kaynakları stratejileri nitelikli adayları büyük firmalara yönlendirmekte ve KOBİ'lerin nitelikli iş gücünden yararlanamamalarına neden olmaktadır. Yapılan araştırmalarda KOBİ'lerin temel olarak yaşadıkları problemlerin birinin de bu firmalarda çalışacak nitelikli eleman bulunamaması olarak belirtilmiştir. Organizasyonel performansın firmalarda çalışan kişilerin yetenek ve kabiliyetlerinden büyük ölçüde etkilendiği yapılan önemli çalışmalarda belirtilmektedir. Nitelikli adayları etkilemek ve seçmek işe alım uygulamalarının en önemli adımlarından biridir. Adayların iş ve iş yeri seçimlerinde en çok etkilendikleri, işi kabul ettirecek özelliklerin bilinmesi, iş veren koşullarını şekillendirmek ve ilgi çekici noktalara yönlenebilmek adına önemlidir. Bu çalışmada, adayları en çok etkileyen faktörler araştırılarak KOBİ'lerin daha çok tercih edilmeleri ve nitelikli elemanların KOBİ'lerde çalışma istekliliğini artırmak için bir strateji geliştirilmesi amaçlanmıştır. Devlet tarafından KOBİ çalışanlarına uygulanabilecek çeşitli teşvikler ile nitelikli adayların etkilenmesi ve KOBİ'lerin büyük firmalar karşısında rekabet avantajı kazanması planlanmıştır. Bu nedenle araştırmada adayların etkilendiği en önemli özellikler araştırılarak, KOBİ'lerin sahip olmadığı bu özelliklerin devlet teşvikleri ile kapatılması ve dezavantajlarının ortadan kaldırılması hedeflenmiştir. Çalışmada Konjoint Analizi kullanılarak devlet tarafından uygulanabilecek bu teşvikler ile adayların iş yeri seçimlerinde KOBİ'leri tercih etme istekliliği araştırılmıştır. Öncelikle iş seçimini etkileyen faktörler ile ilgili literatür araştırması yapılmış ve adaylar tarafından en çok tercih edilen faktörler belirlenmiştir. Kart sayısını makul bir seviyede tutmak adına bunlar içerisinden hem KOBİ'leri hem büyük firmaları yansıtabilecek üç adet özendirici faktör seçilmiştir. Ardından teşvik faktörlerinin belirlenebilmesi için bir ön çalışma yapılmış ve uygulanabilecek teşvikler arasından en çok tercih edilen dört faktör belirlenmiştir. Belirlenen yedi faktör ve düzeyler ile birlikte normal şartlarda 648 adet kart kombinasyonu oluşturulması gerekirken ortagonal tasarım ile kartlar 16 adete düşürülerek anket tasarlanmıştır. 163 kişiye uygulanan anket sonuçları SPSS 22.0 paket programı ile Konjoint Analizi kullanılarak hesaplanmıştır. Analiz sonuçlarına göre ücret ve yan haklar faktörünün diğer faktörlere göre çok yüksek önem değerine sahip olduğu görülmüştür. Diğer faktörler ise önem değerlerine göre büyükten küçüğe; eğitim ve kariyer olanakları, gelir vergisi oranı, SGK emeklilik yaşı, işsizlik maaşı süresi, firma ünü ve özel sağlık sigortası olarak sıralanmaktadır. Çalışma sonucunda fayda fonksiyonu oluşturulmuş ve farklı ölçekteki firmalar için fayda değerleri hesaplanmıştır. Hesaplamalar sonucunda, uygulanan teşvik stratejisi ile KOBİ'ler için fayda değerinin artış gösterdiği ancak büyük firmaların fayda değerlerine kıyasla düşük kaldığı görülmüştür. Devlet tarafından sağlanabilecek teşvikler ile adayların KOBİ'lerde çalışma istekliliğinin artırılabileceği ancak yalnızca bu strateji ile büyük firmalara karşı olan çalışma istekliliği düzeyine çıkarılamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.