Investigation of time-varying market efficiency in Islamic Cooperation Countries: Comparison of global financial crisis and COVID-19 periods

Bu çalışmada, Endonezya, Malezya, Türkiye, Pakistan, Ürdün, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri-BAE, Kuveyt, Fas, Tunus, Suudi Arabistan, Lübnan, Katar, Umman ve Filistin'in de dahil olduğu İslam İşbirliği Teşkilatı'na (İİT'ye) üye 15 ülkenin hisse senedi piyasasının COVID-19 ve küresel finansal kriz (KFK) dönemlerindeki toplu ve sektörel (sağlık hizmetleri, gayrimenkul, tüketici temel ürünler, bankacılık, iletişim hizmetleri ve sanayi endeksleri gibi) düzeyde zamanla değişen piyasa etkinliğinin adaptif piyasa hipotezi çerçevesinde incelenmesi amaçlanmıştır. Bu bağlamda, bu araştırmada çoklu fraktallık ile kısa ve uzun dönem bağımlılığı ortaya koymak için çoklu fraktal eğimden arındırılmış dalgalanma analizi kullanılmıştır. Araştırmanın bulguları, KFK döneminde endekslerin çoğunda kalıcılık karşıtı davranışlar görülmesine rağmen İslam İşbirliği Teşkilatına üye ülke endekslerinin çoğunun, COVID-19 döneminde çoklu fraktal özelliklerin yanı sıra kalıcılık davranışları da sergilediğini vurgulamaktadır. Ayrıca, sektörel analizler, çoğu ülke için COVID-19 döneminde en yüksek kalıcılığın gayrimenkul sektöründe olduğunu ve COVID-19 dönemindeki kalıcılığın aksine, KFK döneminde belirli sektörlerde kalıcılığın olmadığını göstermiştir. Son olarak, kalın kuyruklu dağılımın etkisinin bu sektörlerdeki çoklu fraktallık üzerinde önemli ölçüde etkilediğini gözlemlenmiştir. Bulgular, arbitraj fırsatlarının zaman içerisindeki dalgalanmasına işaret eden adaptif piyasa hipotezinin ilkelerini doğrulamakta ve gelecekteki salgın kaynaklı ekonomik krizlerin öngörülmesinde politikaların şekillendirilmesi için hayati önem taşıyan bilgiler sunmaktadır. Ayrıca bu bulguların, İİT hisse senedi piyasalarındaki yatırımcıların varlık dağılımları üzerinde de birçok önemli sonucunun olacağına inanılmaktadır. COVID-19 ve küresel finansal kriz dönemlerinde en çok ve en az etkin olan ülkeler incelendiğinde, KFK döneminde en etkin ülkelerin sırasıyla 0,049 ve 0,103 MDM değerleriyle Filistin ve Türkiye olduğunu, en az etkin olan ülkelerin ise sırasıyla 0,331 ve 0,289 MDM değerleriyle Ürdün ve Lübnan olduğu bulunmuştur. Ayrıca COVID-19 döneminde en etkin ülkelerin Kuveyt ve Katar, en az etkin ülkelerin ise Lübnan ve Türkiye olduğu belirlenmiştir. Ülkelerin piyasa etkinlik düzeyleri sektörel açıdan incelendiğinde, KFK döneminde Mısır'da sağlık ve Ürdün'de iletişim gibi sektörlerin en düşük etkinlik düzeyinde faaliyet gösterdiği; aynı zamanda gayrimenkul sektörünün birçok ülkede en etkin sektör olarak ön plana çıktığı gözlemlenmiştir. Öte yandan, COVID-19 döneminde Mısır'da sanayi ve Ürdün'de iletişim gibi sektörlerin düşük etkinlik düzeylerine tanık olduğu, gayrimenkul sektörünün ise yüksek etkinlik trendini koruduğu saptanmıştır. Buna ek olarak, Fas ve BAE'deki bankacılık sektörlerinin her iki krizde de zorlandığı ve bunun da ekonomik gerileme dönemlerindeki tutarlı zorlukları yansıttığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: COVID-19, MF-DFA, İslam İşbirliği Teşkilatı, Finansal Kriz, Piyasa Etkinliği, Küresel Finansal Kriz.