Isparta tarihi kent merkezi için sağlıklılaştırma önerisi

Zaman içerisinde kentler farklı etkiler altında kalmış ve birbirinden farklı sosyo- kültürel, ekonomik ve fiziksel değişimler geçirmiştir. Bu süreç içerisinde günümüz yerleşim alanları içerisinde kalmış tarihi kentler, tarihi değeri olan geçmişte nasıl bir yaşamın olduğunu bize aktaran belgeler niteliğini taşımaktadırlar. Kentte var olan yapıların mimarisi, mekânsal kurgusu, yapım tekniği yerleşimin mimari kimliğini tanımlar. Farklı mimari kimliklerin bir arada bulunduğu alanlarda; tarihi kent parçalarının ve tekil yapı olarak varlığını koruyan tarihi yapıların korunması gittikçe zorlaşmaktadır. Özellikle günümüz kentlerinin modernleşme çabaları tarihi çevreler için yıpratıcı bir etken olmaktadır. Bunun yanı sıra planlama süreçlerinde büyük ölçekli planlar ile alt ölçekteki uygulamalar arasındaki kopukluk büyük bir sorun oluşturmaktadır. "Isparta Tarihi Kent Merkezi İçin Sağlıklılaştırma Önerisi" başlıklı tez çalışması, Isparta kentsel sit alanı için yapılan koruma amaçlı imar planı ile aynı bölgede yapılan devam eden çeşitli restorasyon uygulamaları arasında ortaya çıkan geçiş ölçeğindeki koruma sorunlarını sağlıklılaştırma bakış açısı ile ele almaktadır. Korumanın bütüncül bir yaklaşımla ele alınabilmesi için tekil yapı ölçeğinde yapılan çalışmaların kentsel kurgu içerisinde yer alması gerekmektedir. Tez çalışmasının amacı; Isparta kent merkezinde yer alan geleneksel konut ve çarşı dokusunun koruma ve sağlıklılaştırma kapsamında ele alınmasıdır. Mevcut kentsel sit alanı ile yakın çevresinin birlikte sit alanı olarak ele alınarak geliştirilmesi önerilmektedir. Çalışma alanının belirlenmesinde, Isparta tarihi kent merkezinde bulunan tarihi yapı stokunun sürekli gelişmekte olan kent merkezinin yıkıcı etkisine açık olması ve şimdiye kadar alan ölçeğinde koruma duyarlılığı içeren bir çalışmaya konu olmamış olması etken olmuştur. Isparta kentinde 20. yüzyıl başına kadar farklı kültürel özelliklere sahip olan Türkler, Rumlar, Ermeniler ve Yörükler ile 19. yüzyılda Kafkasya ve Rumeli'den gelen göçmenler bir arada yaşamışlardır. 20. yüzyılın ilk çeğreğinde savaşlar ve göçler nedeniyle toplumsal ve kültürel değişimler yaşanmıştır. Bu nedenle Isparta'da farklı dönemlere ve kültürlere ait tarihi yapıları bir arada görmek mümkün olmaktadır. Çalışma alanının da tarihi mahalleler, ticari ve idari merkez yer almaktadır. Isparta kent merkezinde yer alan yaklaşık 17 hektarlık alanda; çok sayıda konutun yanı sıra ticari, dini yapılar ve kamu yapıları yer almaktadır. Konutların bulunduğu yapı adaları, kentin tarihsel süreçteki mimari yapısına ait izler taşımaktadır. Tarihi dokunun dışında yer alan yeni yerleşim alanlarında ise, yapıldığı arsanın fiziksel özellikleri, konumu ve imar haklarına göre belirlenmiş kat yüksekliklerinde betonarme ve yığma yapılar inşa edilmiştir. Bu yapıların mimari tarzının oluşumunda, yapıldıkları dönemlerin mimari yaklaşımları ve malzemeleri etkili olmuştur. Tez kapsamında çalışma alanının fiziksel özelliklerinin belirlenmesi için alanda gözlemler ve ölçümler yapılmış ve sağlıklılaştırma çalışmaları için gerekli olan tespitler yapılmıştır. Bu tespitlerde Isparta sit alanı ve yakın çevresinde bulunan yapıların kat adetleri, kullanım işlevi, kullanım durumları, yapısal durum, tarihsel değerlilik, korunmuşluk durumu gibi analizler ortaya konmuş ve yapı tanımlamaları yapılmıştır (alansal veriler için bakınız; Ekler). Çalışma alanında karşılaşılan koruma sorunlarına getirilen çözüm önerileri hem yapı ölçeğinde düzenlemeler hem de sosyo-ekonomik, fiziksel durumunun iyileştirilmeleri içermektedir. Yani Tarihi dokunun yaşatılabilmesi, günümüze işlevsel olarak katılmasıyla sağlanabilmektedir. Gerekli restorasyon müdahalelerinden sonra çalışma alanı, planlanan kültürel merkezin röperleri olarak düşünülerek, kültürel mirasın geleceğe aktarılmasını sağlayacaktır. Tarihi kent dokusunda üst ölçek planlarından ve yanlış uygulama kararları ile kaybolan mimari yapıların rekonstrüksiyon önerileri, dönemsel özelliklerine uygun olarak yeniden yapılması kararları alınmıştır. Tarihi dokunun önemli bir bölümünü oluşturan sivil mimarlık örnekleri için yapılacak sağlıklılaştırma uygulamaları ve öncelikle de tescil işlemleri, bu konutların yok olmasına engel olacaktır. Elde edilen tespitler ile belirlenen koruma sorunlarının irdelenmesi ve önerilerin sunulması, tarihi kent dokusunun farklı bir değerlendirme ile yaşatılması tez çalışması için önemli bir vurgu olmuştur.