İstanbul Apostolik Ermeni Cemaati'nin dinsel müzik uygulamaları'nın kültürel analizi

Bu çalışmada, İstanbul'da yaşayan Ermeni Apostolik Kilisesi Cemaati içerisindeki müzik ve ritüel performansları ve bu performansların kültürel boyutu arasındaki ilişki değerlendirilmiştir. Öncelikle Ermenilerin tarihsel arka planları ve kültürlerine değinildikten sonra, Ermeni kilise müziği üzerinde durulmuştur. İnanç ritüelinin işitsel bir boyutu olan müzik uygulamaları ele alınarak, inanç esasları, ayinsel müzik çalışmalarının anlamı ve işlevleri ortaya konulmuştur. Ermeni Apostolik Kilisesi'nde uygulanan ritüeller ve müzik, etnomüzikolojik çerçevede, felsefe, teoloji ve tarih çalışmalarından faydalanılarak, alan çalışmaları ve kuramsal metodoloji çerçevesinde yorumlanmıştır. Kadim Ermeni tek sesli müziğini icra açısından 'reçitatif' ve 'modal' olarak ikiye ayırmak mümkündür. Reçitatif okuma, kutsal metinlerin melodik olmayan, konuşma ya da şiir okumaya benzer bir tonlamayla okunması geleneğidir. Mezmurlar, ilahiler (Şaragan) ve spiritüel şarkılar ise makamsal ve melodik bir şekilde seslendirilmektedir. Bu iki yapı, kutsal metinlerin Rahip tarafından okunması ve mugannilerin melodik bir şekilde karşılık vermesi şeklinde iç içe geçmiştir. Buna ek olarak 19. yy'da tüm dünyayı etkisi altına alan ulusalcılık akımı ve modernleşme hareketlerinin, Apostolik Ermeni Dinsel müziğini de etkilemiş olduğu görülmektedir. Kadim Ermeni Kilise Müziği, muganni grubu (tbrats tas) tarafından, tek sesli ve modal bir şekilde icra edilmekteyken, daha sonra Ermeni kimliğini ve müziğini ön plana çıkaran, erkek ve kadınlardan oluşan ve zaman zaman org eşliğinde icra edilen çoksesli bir yapının inşa edildiği görülmektedir. Bu yapının en önemli kurucuları, Ermeni besteci ve müzikologlar Gomidas ve Yegmalyan'dır. Bu yeni kilise müziği uygulaması kadim müzik geleneği üzerine oturtulurken, Ermeni Cemaati içerisindeki gelenekçiler ve yenilikçiler arasında Ermeni Dinsel Müziğinin nasıl icra edilmesi gerektiği ile ilgili tartışmalar sürmektedir.