İstanbul ilindeki mevcut raylı sistemler ve planlanan raylı sistemler için toplu taşıma ataması

Ülkemizin en fazla nüfusuna sahip ili olan İstanbul'da yaşanan trafik problemi tüm ülke kamuoyunun yakından takip ettiği bir konudur. Özellikle, sabah ve akşam yoğun saatlerde, trafikte geçirilen uzun süreler makro açıdan değerlendirildiğinde tüm ülke ekonomisi için ciddi manada iş gücü verim kaybına neden olmaktadır. İstanbul'da yaşanan trafik probleminin çözümündeki ana unsurlardan biri olarak toplu taşımanın yaygınlaştırılması planlanmakta ve bu kapsamda birçok raylı sistem projesinin inşaatı devam etmektedir ve planlanan tüm raylı sistem projeleri tamamlandığında 2030 yılında İstanbul'da yaklaşık 1.000 Kilometrelik bir raylı sistem ağı olacaktır. Bu tez çalışması kapsamında öncelikle 5 Mayıs 2015 tarihinde gerçekleşen İstanbul genelindeki tüm raylı sistemler-metrobüs yolculuk kayıtları incelenerek mevcut durumda (günümüzde) raylı sistemler-metrobüs sistemlerindeki yolculukların ilçe bazlı Başlangıç-Son matrisi oluşturulmuştur. Daha sonra 5 Mayıs 2015 tarihindeki İstanbul genelindeki tüm toplu taşıma sistemlerinde (Karayolu, deniz yolu, raylı sistemler) gerçekleşen yolculuklar analiz edilerek ve bazı varsayımlarla 2030 yılı raylı sistemler-metrobüs için B-S matrisi oluşturulmuştur. Bir sonraki aşamada ise mevcut ve 2030 yılı raylı sistemler projelerinin güzergâhları PTV Visum programında network ağına çizilerek tanımlanmıştır. Son olarak gerek mevcut raylı sistemler için gerekse de 2030 yılında hizmet vermesi planlanan raylı sistemler için toplu ulaşım atama yöntemlerinden olan "Ya hep ya hiç", "Tarife Bazlı" ve "Tarife Bazlı-Kapasite Kısıtlı" atama algoritmalarıyla toplu taşımada yolculuk ataması gerçekleştirilmiştir. Atama sonuçları ulaşım planlamadaki önemli unsurlardan olan yol (kesit), hat, istasyon ve yolcu vb. parametreler tarafından değerlendirilerek analiz edilmiştir. Tarife bazlı kapasite kısıtlı atama sonuçları analiz edildiğinde; günümüzde çok popüler olan ve en fazla yolculuğun gerçekleştiği, şehrin batı-doğu aksında 52 kilometrelik bir güzergah üzerinde hizmet veren metrobüs sistemi, 2030 yılında da İstanbul'da en fazla yolculuğun gerçekleştiği toplu taşıma sistemi olarak ön plana çıkmaktadır. Metrobüs sistemini, günlük yaklaşık 545.000 yolculuğa hizmet vermesi öngörülen ve 2017 yılında hizmet vermeye başlayacağı duyurulan Üsküdar-Çekmeköy-Sultanbeyli M5 Metrosu izlemektedir. 2019 yılından itibaren Gebze-Halkalı arasında hizmet vermesi planlanan Marmaray sisteminde günlük yaklaşık 540.000 yolculuğun gerçekleşmesi planlanırken, M2 Yenikapı-Çayırbaşı Metrosu ve M4 Kadıköy-Tuzla Metrosu sırasıyla 500.000 ve 470.000 yolculuğa hizmet verecekleri öngörülerek en fazla yolculuğun gerçekleşmesi planlanan diğer toplu ulaşım sistemleridir. Yapımı devam eden Bahçeşehir-Beşiktaş Metrosu ve yapımı planlanan Kazlıçeşme-Söğütlüçeşme Metrosu da 2030 yılında İstanbul'da en fazla yolculuğun gerçekleşmesi öngörülen 10 toplu ulaşım sistemleri içerisinde yer almaktadır. Bunun yanında günümüzde de oldukça yoğun şekilde toplu taşıma sistemleri arası yolcu transferinin gerçekleştiği Altunizade metrobüs durağı, 2030 yılında da sistemler arası en fazla transferin gerçekleşeceği istasyon olarak ön plana çıkmaktadır.