İzmit körfezi deniz trafiğinin ıwrap model kullanılarak incelenmesi

Barındırdığı genel ve kendine has riskler ile denizyolu taşımacılığı, dünya ticaretinde çok önemli bir unsur olarak kabul edilmektedir. Ülkemiz ticaretine konu olan mal ve ürünlerin %87,6 sının deniz yolu ile taşındığı da göz önünde bulundurulduğunda, denizyolu taşımacılığının önemi çok daha net olarak anlaşılacaktır. Denizyolu taşımacılığındaki risk unsurlarının belirlenmesi ve bunlara karşı etkin önlemler alınması ile can ve mal kaybını en aza indirmek ve oluşabilecek muhtemel çevre felaketlerini önlemek, denizcilikte risk analizinin gerekliliğini açık bir şekilde ortaya koymaktadır. Denizcilikte, çok çeşitli alanlarda risk analizleri yapılmakla birlikte, deniz trafiğinin ve çevre şartlarının bir bütün olarak meydana getirdiği çatışma ve karaya oturma kazaları, temel risk unsurları olarak ilk sıralarda gelmektedir. Deniz trafiğinin barındırdığı bu risklerin belirlenmesi için çeşitli risk analiz metodları ortaya konmuştur. Deniz trafiğinin risk analizinin yapılabilmesi ve riskli bölgelerin belirlenebilmesi amacı ile 2004 yılında, International Association of Lighthouse Authorities (IALA) tarafından oluşturularak IMO'ya sunulan ve IMO tarafından da kabul edilen nicel bir deniz trafiği risk değerlendirme metodu olan IALA Waterways Risk Assessment Program (IWRAP) tanıtılmıştır. İlk sürümü IWRAP Mk1 adı ile oluşturulan bu sistemin, gerçekte olandan çok daha yüksek kaza oranları vermesi tatminkar bulunmamış ve 2008 yılında program güncellenerek IWRAP Mk2 adı ile yeniden oluşturulmuştur. IWRAP Mk2, seyir yardımcıları gibi kaza oranlarını doğrudan azaltabilecek sistemleri de göz önünde bulundurabilen ve tatminkar sonuçlar verebilen bir program haline gelmiştir. Su yollarının risk analizlerinin yapılması amacına yönelik IMO'nun kabul ettiği 2 metoddan biri olan IWRAP, diğer metod olan ve nitel özellikteki Ports and Waterways Safety Assessment (PAWSA) model ile birlikte birbirini tamamlayıcı özelliktedir. PAWSA çalıştayı, 2014 yılı içerisinde, uzman katılımcılar ile birlikte İzmit Körfezi'nde gerçekleştirilmiştir. Çalıştay sonunda elde edilen sonuçların geçerliliğinin tekrar değerlendirilmesi ve Türkiye için taşıdığı büyük öneme rağmen, deniz trafiği konusunda çok sınırlı çalışma bulunan İzmit Körfezi üzerinde nicel bir metod olan IWRAP ile çalışma yapılması, bir zaruriyet olarak görünmektedir. Bu çalışmada, Türkiye'nin önemli bir suyolu olan ve doğal liman konumundaki İzmit Körfezi'nde deniz ulaştırması ile ilgili risklerin temelini oluşturan çatışma ve karaya oturma frekansları ile bu kazaların gerçekleşmesi muhtemel bölgelerin, IALA'nın tavsiye ettiği ve IMO tarafından kabul edilmiş nicel bir deniz trafiği analiz metodu olan IWRAP model kullanılarak belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, İzmit Körfezi'nin sahip olduğu boyutlar, dip yapısı, sıcaklık, rüzgarlar, akıntı, sis ve kısıtlı görüş şartları gibi genel özellikler incelenmiş, sonrasında ise deniz trafiğini meydana getiren, liman, tersane, marina ve balıkçı barınakları ile tarifeli yolcu taşımacılığı gibi ana etkenler ortaya konulmuştur. Deniz trafiğinde uygulanan risk değerlendirme metodlarına genel bir bakışdan sonra Izmit Körfezi'nde bu güne kadar uygulanmış modellere ve bu çalışmaların sonuçlarına değinilmiştir. Bu çalışmada tercih edilen metod olan IWRAP model detaylı olarak anlatılmış ve modelin İzmit Körfezi uygulama süreci ile elde edilen sonuçlar gösterilmiştir.