J. Brant, H.C. Barkley, H.F. Tozer, H.F.B. Lynch ve J.G. Taylor'a göre 19. yüzyılda Doğu Anadolu'da Ermeniler

Seyahatnameler gezip görülen yerlerin coğrafi, fiziki, ekonomik ve toplumsal yönlerini ortaya çıkaran önemli kaynaklardır. Seyahatnameleri kaleme alan kişilere ise seyyah denilmiştir. Seyyahlar bu yerleri her ne kadar kendi istekleriyle ve biraz da merak duygularıyla gezmiş olsalar da kaydetme ve bilgi edinme de onların amaçları arasındadır. Seyyahlar gezileri sırasında çeşitli notlar alarak gezilerini ölümsüzleştirmişlerdir. Böylelikle bu bilgileri okuyucuya ve gerekli birimlere sunmuşlar ve gezilen yerler hakkında diğer insanlar da bilgi sahibi olabilmişlerdir. Osmanlı Devleti'ne Avrupa'dan ve diğer kıtalardan seyyahlar gelmiştir. 19. yüzyıla gelindiğinde ise bu seyyahların sayısı artmıştır. Bu çalışmada, Doğu Anadolu'ya gelen seyyahların gözlemleri incelenmiştir. Seyyahların bu gezileri yapabilmelerine yönelik düzenlemelere ihtiyaç duyulmuştur. Bu ihtiyaç doğrultusunda belli kurumlardan yazılı bir belge alarak geziye çıkılmıştır. Bu belgelere de mürur tezkereleri denilmiştir. Çalışmada, 19. yüzyılda Anadolu'ya seyahat eden beş İngiliz seyyahın gözlemleri doğrultusunda Doğu Anadolu'da yaşayan Ermenilerin durumları aktarılmıştır. Çalışma sonucunda, seyyah raporlarına dayanarak Ermenilerin durumlarına ve yaşamlarına dair bilgiler verilmiştir.