Kamu alacaklarının korunmasında ihtiyatî tahakkuk ve ihtiyatî haciz

Kamu alacakları, Devletin egemenlik gücüne ve kanununa bağlı olarak, kamu harcamalarını karşılamak amacıyla alınan vergiler, resimler, harçlar, para cezaları, vergi cezaları ve bunlarla ilgili diğer karşılıklar ve kamu harcamalarının yerine getirilebilmesine yönelik olan diğer alacaklardır. Kamu hizmetlerinin devamlı olarak sürdürülmesi gerekliliği, kamu alacaklarının gecikmeksizin tahsil edilmesini mecburi kılmaktadır. AATUHK, kamu alacaklarının tahsiline ve takibine yönelik esasları belirlerken bu alacakların korunmasına yönelik birtakım önlemler de öngörmektedir. AATUHK'de düzenlenen kamu alacaklarının korunmasına yönelik önlemlerden ikisi ihtiyatî tahakkuk (AATUHK m. 17-20) ve ihtiyatî haciz (AATUHK m. 13-16)'dir. İhtiyatî tahakkuk, mükellefin VUK'un kapsamına giren vergiler ve resimler ile bunların zamları ve cezalarından henüz tahakkuk etmemiş bulunan kamu borçları hakkında tarh ve tebliğ aşamaları tamamlanmaksızın yapılan tahakkuk işlemidir. İhtiyatî haciz, AATUHK m. 13'te sınırlı bir biçimde sayılan hallerden birinin varlığı halinde, kamu alacağının zamanında ödenmesini güvence altına almak amacıyla, alacaklı kamu idaresinin mahalli en büyük memurunun kararıyla, kamu borçlusunun borcuna yetecek kadar malına önceden ve geçici olarak el konulmasıdır. Kamu alacaklarının korunması bakımından düzenlenmiş bulunan ihtiyatî tahakkuk ve ihtiyatî haczin, ilgili kanun metinlerinde sayılan sebeplerinden birinin varlığı halinde, birer idarî işlemle kamu borçlusunun aleyhine yürütülebilir olmaları, doktrinde bu iki kuruma ilişkin çeşitli tartışmaları beraberinde getirmiş ve uygulamada bir kısım sorunlara neden olmuştur. Bu çerçeveden hareketle, bu çalışmada kamu alacaklarının korunmasında ihtiyatî tahakkuk ve ihtiyatî haczin incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışma, bu iki güvence önlemi hakkındaki tartışmalara ve sorunlara, güncel doktrin görüşleri ve yargı kararları üzerinden çözüm bulma gayretindedir.