Kamu gelirleri ile kamu harcamaları arasındaki iktisadi ilişki: 1980 sonrası Türkiye örneği

Toplum hayatının gereklerinden olan birlikte yaşama durumu, kitlesel ihtiyaçların da topluca karşılanmasını beraberinde getirmiştir. Bu kapsamda toplumun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla devletin yaptığı harcamalar literatürde 'kamu harcamaları' olarak anılmaktadır. Kamu harcamalarıyla toplumun temel ihtiyaçları olan güvenlik, sağlık ve eğitim gibi gereksinimler karşılanmaktadır. Devlet bu ihtiyaçları bizzat kendi karşılayabileceği gibi özel sektör vasıtasıyla da hizmetlerini gerçekleştirebilir. Özel sektöre hizmet gördürme şekillerinden hizmetin niteliğine uygun olanı seçilerek kamu hizmeti sunulabilir. Fakat burada da hizmetin gereği gibi yerine getirilip getirilmediği kamu idaresinin kontrolündedir. Toplumun ihtiyaç duyduğu hizmetlerin kimin tarafından sunulduğu fark etmeksizin bu hizmetlerin gerçekleştirilebilmesi için kaynağa ihtiyaç duyulacaktır. Bu kaynak kamu gelirleri yoluyla oluşturulmaktadır. Devletin egemenlik gücüne dayalı olarak topladığı vergiler başta olmak üzere birçok gelir kaynağı bulunmaktadır. Bu gelir kaynakları genellikle çeşitli sınıflandırmalara tabi tutularak irdelenmektedir. Gelir kaynakları gibi harcamalar da özellik ve faydalarına göre kendi içinde ayrıma tabidirler. Devlet, devlet olma vasfından dolayı toplumsal hayatta pozitif ayrımcılığa tabi olması gereken yaşlı, hasta, malul, engelli bireyler için yapacağı transfer harcamaları gibi giderleri ile sosyal adaleti de sağlamaya yönelik kamu giderleri gerçekleştirmektedir. Kamu gücü tarafından toplum hayatının gereklerine ve ihtiyaçlarına binaen gerçekleştirilen harcamaları açıklamaya yönelik çalışmalar mali literatürde önemli yer tutmaktadır. Çalışmalarda salt ekonomik verilere yer verilmemiş, araştırma dönemindeki dünyanın siyasal ve sosyal şartları da dikkate alınmıştır. Granger Nedensellik Testi sonuçlarına göre; Türkiye ekonomisinde genel bütçe gelirleri ile merkezi yönetim bütçe giderleri, personel giderleri, mal ve hizmet alım giderleri, sermaye giderleri ve faiz giderleri arasında çift yönlü bir nedensellik bulunurken; genel bütçe gelirlerinden cari transferlere doğru tek yönlü bir nedensellik bulunmaktadır. Çalışmamızda da 1980 yılı sonrası Türkiye'sinde kamu gelirleri ve kamu harcamaları arasındaki iktisadi ilişki üzerinde durulmuştur.