Kamu politikaları kapsamında toplumsal cinsiyet eşitliği ve kalkınma ilişkisi

Toplumsal cinsiyet eşitliği ve kalkınma ilişkisi, yaklaşık olarak otuz yıldır akademisyenler, araştırmacılar ve politika yapıcılar tarafından tartışılmaktadır. Dünyanın birçok bölgesi, toplumsal cinsiyet eşitliğinin sağlanması ve kadınların güçlenmesi konularında pek çok ilerleme kaydetmiş olsa da hayata geçirilmesi gereken çok sayıda önlem varlığını korumaktadır. Dünya nüfusunun yaklaşık olarak yarısı kadınlardan oluşurken onları göz ardı eden plan, program, proje ve politikalarla hedeflenen kalkınma düzeyine ulaşmak ve bu düzeyin sürdürülebilirliğini sağlamak söz konusu değildir. Toplumsal cinsiyet eşitliği yalnızca insani gelişme için değil; ekonomik gelişme için de bir zorunluluk olarak değerlendirilmektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliğini ve kadınların ve kız çocukların güçlenmesini garanti altına almak; eğitim ve sağlık hizmetlerine erişim, insana yakışır iş, siyasi ve ekonomik karar alma süreçlerine katılım gibi fırsatlar yaratarak sürdürülebilir ekonomilerin inşa edilmesine olanak tanımaktadır. Bu yolla üretkenliği artırmak ve diğer kalkınma göstergelerini geliştirmek mümkündür. Kadınlar dâhil olmadan yüksek sosyoekonomik kalkınma düzeyine ulaşmak ve bu düzeyin sürdürebilir olmasını sağlamak söz konusu değildir. Dolayısıyla toplumsal cinsiyet eşitliğini ve kadınların güçlenmesini sağlamak tüm toplumlar için bir gerekliliktir. Bu süreçte devlet ve pek çok farklı şekilde tasarlanabilen kamu politikaları önemli bir rol oynamaktadır. 1930'lu yıllardan günümüze kadar geçen süreçte devletin ekonomideki rolü, pek çok kez değişim göstermiştir. Ancak modern iktisat tarihi boyunca yaşanan gelişmeler, piyasanın ortaya çıkardığı ekonomik ve sosyal sonuçların, her zaman etkin ve adil olmadığını göstermektedir. Bu bakımdan ekonomideki rolü zaman zaman değişim göstermekle birlikte; devletin piyasanın başarısız olduğu durumlara politika araçlarıyla müdahale etmesi önemini korumaktadır. Çalışmada toplumsal cinsiyet eşitliği ve kalkınma ilişkisinin analiz edilmesi ve bu ilişkide kamu politikalarının rolünün ele alınması amaçlanmıştır. Bu amaçla toplumsal cinsiyete duyarlı bir kalkınma sürecinde devletin kullanacağı politika araçları değerlendirilmiş ve toplumsal cinsiyet eşitliğinin kalkınma açısından önemi ampirik olarak analiz edilmiştir. Toplumsal cinsiyet eşitliği ve kalkınma ilişkisi 36 OECD üyesi ülkenin 2010-2017 dönemine ilişkin yıllık verileri kullanılarak panel veri yöntemi ile incelenmiştir. Kalkınma düzeyi, ekonomik ve insani olmak üzere iki boyutuyla ayrı ayrı ele alınmıştır. Bu bağlamda toplumsal cinsiyet eşitliği ve kalkınma ilişkisi, iki ayrı modelle incelenmiştir. Kullanılacak modelleri belirlemek için yapılan test sonucunda toplumsal cinsiyet eşitliği ve ekonomik kalkınma arasındaki ilişkinin Sabit Etkiler Modeli; toplumsal cinsiyet eşitliği ve insani kalkınma arasındaki ilişkinin ise Tesadüfi Etkiler Modeli kullanılarak analiz edilmesi uygun görülmüştür. Bunun yanında 36 OECD üyesi ülke gelir düzeylerine göre iki gruba ayrılarak toplumsal cinsiyet eşitliği ve ekonomik kalkınma ilişkisi her iki ülke grubu için yeniden analiz edilmiştir. 36 OECD üyesi ülkeyi kapsayan modellerden elde edilen ampirik bulgular; eğitimde, işgücüne katılımda ve parlamentoda temsilde toplumsal cinsiyet eşitliği arttıkça ekonomik kalkınma düzeyinin arttığını göstermektedir. Benzer biçimde eğitimde, işgücüne katılımda ve parlamentoda temsilde toplumsal cinsiyet eşitliğinin, insani kalkınma üzerinde pozitif; doğurganlık hızının ise insani kalkınma üzerinde negatif etkisi bulunmaktadır. Bununla birlikte; ülkelerin iki gelir grubuna ayrıldığı modellerden bazı açıklayıcı değişkenler için farklı bulgular elde edilmiştir. Anahtar Kelimler: Toplumsal Cinsiyet Eşitliği, Kalkınma, Kamu Politikaları, Mali Politikalar, Panel Veri Analizi.