Kelâmda ilâhi adâlet fikri açısından çocuklar ve hayvanlarda mükâfat ve ceza meselesi

Kullarına karşı adaletle hükmeden ilah anlayışını merkeze alan İslamiyet, kulların dünyada sınava tabi olduklarını ahirette ise karşılık bulacakları inancını benimser. Aklı başında kullar için iki durum arasında seçim yapma hürriyetinin bulunması ve davranışların sonuçlarını algılayarak ödül yahut cezaya muhatap olunması beklenir bir durumdur. Ancak çocuk, hayvan ve zihinsel engelliler akli yetenekleri gelişmediği için fiilleri arasında sebep sonuç ilişkisi kuramamaktadırlar. Bu durumda ahirette davranışlarıyla ilgili sorumluluklarının bulunup bulunmamasıyla ilgili sorular İslam'ın ilk dönemlerinden itibaren merak edilmiştir. Aynı zamanda olaylardan ders çıkararak ibret alma kabiliyetleri olmamasına rağmen savaş, kıtlık, cinayet, hastalık, taciz gibi dünyevi elemleri de yaşamaktadırlar. Bunun yanında dünyanın bazı nimetlerini tadamadan ölen çocuk, hayvan ve zihinsel engelliler de mevcuttur. Tüm bu durumlar göz önüne alındığında masum olmalarına rağmen bu kulların çektikleri sıkıntıların ilahi adaletle olan ilişkisi incelemeye değer konulardandır. Bunlara ilaveten yaşayamadıkları dünya nimetleri açısından da Allah tarafından onlara bir telafi verilip verilmeyeceği de çalışmamızda incelenmiştir. Bu bağlamda imtihan, ivaz, ibret gibi kavramlar çalışmamız için önemlidir. Kelam literatüründe mesele genel itibariyle çocuğun ebeveyninin mümin yahut kafir oluşuna göre kategorize edilmektedir. Ancak her iki başlıkta da öne çıkan fikir dinen mükellef kabul edilmeyecek durumda olan çocukların ve zihinsel engellilerin bir cezaya muhatap olmalarının söz konusu olmayacağı şeklindeki görüştür. Bunun yanında ergenlik çağına gelmeden ölmüş peygamber çocuklarının da uhrevi akıbetleri ayrı bir başlıkta ele alınmaktadır. Genel itibariyle masum kulların uhrevi durumları ile ilgili ekollerin farklı teorileri olsa da ağırlıkta olan görüşün ebeveyninin müslüman ya da gayri müslim olmasına bakılmaksızın buluğ çağına ermeden ölmüş çocukların cennette olacakları inancı olduğu görülmektedir. Bu görüşün ağırlıkta olmasının esas sebebi ise Allah'ın kullarına zulüm etmekten münezzeh oluşudur.