Kemoterapinin neden olduğu oral mukozit için sıçan modeli oluşturma

Günümüzde kanserler, salgınlar ve buna benzer hastalıklar hastaların yaşam standartlarını etkilemekte ve hastalıklara bağlı mortalite riski gün geçtikçe artmaktadır. Kanser tedavisinde birçok yöntem kullanılmakla beraber en sık kullanılan yöntemlerin başında kemoterapi tedavisi gelmektedir. Kemoterapide kullanılan antimetabolit ajanlar, malign özelliği gösteren hücrelerin büyümesini, gelişmesini ve proliferasyonunu durdururken diğer bir yandan ise malignite özelliği göstermeyen normal hücreleri de etkilemektedir. Kemoterapinin sitotoksik zararından en çok zarar gören hücreler, hızlı bölünebilme özelliğine sahip oral mukoza epitel hücreleridir. Oral mukoza hücrelerinin baskılanması sonucu mukozal bariyerin bozulur ve mukozit tablosu meydana gelir. Oral mukozit tablosunda hastalarda şiddetli ağrılar, beslenmede zorluk, enfeksiyon ve uzun hastane kalış süreci izlenir ve bu belirtiler hastanın tedavi sürecini olumsuz yönde etkilemektedir. Bu çalışmanın amacı, oral mukozit tedavisinde çalışmalarının yapılabileceği ideal bir sıçan modeli oluşturmaktır. Oral mukozit modeli oluşturabilmek için birbirini izleyen 4 farklı pilot ve bir ana çalışma yapılmıştır. Birinci pilot çalışmada toplam 100 mg/kg 5-Fu intraperitoneal (i.p.) olarak 4 sıçana uygulanmış fakat oral mukozit oluşturulamamıştır. İkinci pilot çalışmada yanak mukozası iğne ucu ile çizilmiş sıçanlara toplamda 120 mg/kg 5-Fu uygulaması yapılmış olup, bu modelde de başarı elde edilememiştir. Bu sıçanlar sakrifiye edilmeyerek 2. Siklusta birinci gün 60 mg/kg, 3. Gün 150 mg/kg ve 5. Gün 60 mg/kg 5-Fu uygulanmış, sıçanların yanakları çizilerek asetik asit (AA) sürülmüş ve oral mukozit modeli başarı ile oluşturulmuştur. Bunun üzerine 4. çalışmaya geçilerek 40 sıçana 3. çalışmanın gereç yöntemi uygulanarak oral mukozit modeli elde edilmeye çalışılmış fakat hayvanların tümü 4. günde kaybedilmiştir. Literatürdeki bu çalışmalarda kullanılan doz miktarlarına bağlı mortalitenin tam olarak gerçeği yansıtmadığı düşüncesiyle modelin tam olarak çalışabilmesi ve gelecekteki diğer çalışmalarda hayvan kayıplarının önüne geçebilmesi amacıyla 5. Çalışma planlanmıştır. Bu amaçla çalışmamızda 6 aylık Sprague Dawley cinsi erkek 22 adet erişkin sıçan kullanılmıştır. Çalışmadaki sıçanlar 5 farklı gruba ayrılarak kontrol grubuna seçilen 2 sıçan haricindeki tüm hayvanlara 1. gün 60 mg/kg, 5.gün 150 mg/kg olmak üzere toplamda 2 kez i.p. olarak 5-Fu verilmiş ve bütün hayvanların yanak mukozası çizilerek %20'lik A.A. uygulaması yapılmıştır. 13. Günde hayvanlar sakrifiye edilip, kan ve doku örnekleri alınmıştır. Edinilen bulgular ışığında, 60mg/kg + 150 mg/kg dozlarında verilen 5-Fu ile yanak mukozasına %20'lik asetik asit (15 ul) uygulamalarının oral mukozit oluşturarak hayvanların bir çalışmada kullanılabilecek kadar uzun süreli, düşük mortalite verileri ile hayatta kalabildiği klinik, histolojik ve laboratuar bulguları ile desteklenmiştir. Anahtar kelimeler: Oral Mukozit, Sıçan modeli, 5-Fluorourasil, Kemoterapi, Asetik asit