Kentsel tasarımda görselleştirme tekniklerinin yanıltma gücü

Planlama, mimarlık ve kentsel tasarım disiplinleri için önemli bir araç olan temsil, bir dizi görselleştirme tekniklerinden yararlanılarak gerçekleştirilmektedir. Geleneksel temsil yöntemlerinin yanı sıra yaşanan teknolojik ilerlemelerle beraber görselleştirme araç ve tekniklerinin dijital türevleri günümüzdeki yerini sağlamlaştırmıştır. Dijital görselleştirme teknikleri sayesinde bilginin iletilmesi, paylaşılması, güncellenmesi hızlanmıştır. Görselleştirme tekniklerinin kullanım amaçları ve odakları farklılık göstermektedir. Her türlü kullanıcı grubu için anlaşılması daha kolay olan üç boyutlu dijital modeller, kentsel mekanın kurgulanmasına, tasarım ve planlamanın algılanmasına, detayların incelenebilmesine olanak tanımaktadır Üç boyutlu dijital modeller üzerine uygulanan fotogerçekçi düzenlemeler ile tasarım pek çok açıdan tamamlanırken görsellerin gerçekçilik boyutu tartışılmaktadır. Görsellerde kullanılan özel ve parlak renkler, ışık ve gölgelendirme düzenlemeleri görselin estetik cazibesini arttırmaktadır. Projelerin gerçek dışı bitkilendirilmesi ve hatta bitkilendirme ile istenmeyen yüzeylerin kapatılması yaygın olarak yapılan iyileştirilmelerdir. Projelerin kent bağlamından kopartılarak etrafının soluklaştırılması veya yok edilmesi ile kullanıcıların mekansal düzeyde bilgi edinebilmeleri sınırlandırılmaktadır. Tasarımların üç boyutlu modellerinden görüntü alınırken açının özellikle yaya kotu görünümüyle bağdaşmaması da yanıltıcı uygulamalar arasındadır. Kadraja giren ve görüntüyü engelleyen objelerin silinmesi tasarımın ayrıntılı incelenmesini sağlarken, projelerin bitmiş haliyle kıyaslandığında farklılıklar göze çarpmaktadır. Üç boyutlu dijital görseller tasarımcıların amaçlarına göre farklı detay ve soyutlama düzeylerinde hazırlanmaktadır. Tasarım süreçlerinde mekansal kurgunun anlaşılabilmesi için soyut modeller yeterli olurken, pazarlama ve satış için yüksek derecede detaylandırılmış görseller tercih edilmektedir. Tasarımcı tasarımının hangi özelliklerini ne düzeyde vurgulayacağını, hangi özelliklerini saklayacağını detaylandırma seviyeleri ile belirlemektedir. Bu çalışma ile üç boyutlu kentsel modellere yapılan fotogerçekçi düzenlemelerin kullanıcı algısı üzerindeki etkisi tartışılmaktadır. Çalışma üç boyutlu modellere yapılan fotogerçekçi düzenleme ile yapılan temsillerin algılanma düzeylerinin incelenmesi ve kullanıcı grupları üzerindeki yanıltma gücünün tespit edilmesi amaçlamaktadır. Temsilde verilen kararların kullanıcıyı yönlendirdiği savunulmaktadır. Çalışma için benzer özelliklerde kullanıcıların yer aldığı iki gruba anket yapılmıştır. İki kullanıcı grubundan birine çalışma alanının gerçek görüntüleri diğerine ise fotogerçekçi dijital model görüntüleri sunulmuştur. Sunulan görsellerin çalışma için düzenlenen anket sorularına göre değerlendirilmesi istenmiştir. Anket ile kullanıcıların alanın kullanımı, boyutu ve mekansal içeriğine dair bilgisi ölçülmüş, alanda göze çarpan veya yansıtılmayan özellikler tespit edilmeye çalışılmış, kentsel tasarım unsurlarının algılanma düzeyi sorgulanmıştır. Anketin son bölümünde semantik çevresel ölçek yönteminden yararlanılarak kullanıcıların çevreyi değerlendirmeleri istenmiştir. Sadece silüet görselleri üzerinden yapılan pilot çalışma, tezin motivasyonunu sağlamıştır. Semantik çevresel ölçek kavramlarının kullanıcılar tarafından derecelendirilmesiyle gerçekleştirilen çalışmada güç ve sosyal statü faktörleri fotogerçekçi dijital model görüntülerinin değerlendirilmesinde baskın değerler almıştır. Bunun sebebinin görsellerde proje alanlarının bulundukları mekandan koparılarak sunulması olduğu düşünülmüştür. Tez çalışması kapsamında yapılan ankette kullanıcıların cevapları değerlendirildiğinde proje alanının tahmin edilmesinde başarısız oldukları gözlenmiştir. Kullanıma dair bilgiler tam ve eksiksiz cevaplandırılamamıştır ancak verilen cevaplar gerçekle tutarlıdır. Proje alanının büyüklüğü kullanıcılar tarafından doğru tahmin edilememiştir. Kullanıcılara projenin en fazla öne çıkan özelliği sorulduğunda gerçek görüntüleri değerlendiren kullanıcı grubu alanın çevresini vurgularken, fotogerçekçi dijital model görüntülerinde çevresel değerlendirmenin yalnızca proje alanının dış mekan tasarımı ile ilgili olması dikkat çekmektedir. Kentsel tasarım unsurları bağlamında yapılan değerlendirmelerde fotogerçekçi dijital model görüntüler için aydınlatma elemanlarının algılanma düzeyinin yüksek çıkması beklenmeyen bir sonuç olarak ortaya çıkmıştır. Bitkilendirme düzeyleri de gerçek görüntü ve fotogerçekçi dijital model görüntülerinde farklılaşmıştır. Fotogerçekçi görüntülerde baskın olarak yer alan park ve meydan fonksiyonunun bu sonuç üzerinde etkisi olduğu düşünülmüştür. Yükseklik, iki kullanıcı grubunun da vurguladığı bir özellik iken büyüklük gerçek görüntüler için ön plana çıkmıştır. Alanın yansıtılamayan özellikleri için iki kullanıcı grubu da iç mekan cevabını baskın şekilde vermiştir. Sunulan görsellerde iç mekan gösterilmemesi bu sonuçla bağdaşmaktadır. Ayrıca gerçek fotoğrafların sunulduğu kullanıcılar alanın aktif olarak kullanılıp kullanmadığı konusunda çelişki yaşamışlardır. Küller'in sekiz faktörünün değerlendirildiği bölümde en büyük farklılıklar güzellik, bütünlük ve kapalılık faktörlerinde olmuştur. Fotogerçekçi düzenlemelerin estetik algıyı yönlendirdiği ve bu sebeple güzellik faktörünün yüksek çıktığı düşünülmektedir. Gerçek görüntülerde projenin çevresinin de yer alması ile bütünsel uyumsuzluk göze çarpmış, bütünlük faktörü düşük değer almıştır. Fotogerçekçi dijital model görüntülerde ise çevredeki yüksek yapıların silinmesi ile projenin kapalılık hissi düşürülmüştür. Tez çalışması kapsamında seçilen görseller projenin sadece silüet üzerinden değil daha detaylı incelenmesine yardımcı olmuştur. Ölçek ve açı farklılığı kullanıcıların farklı nitelikleri inceleyebilmesine ve değerlendirebilmesine olanak tanımıştır.