Kimya eğitiminde analoji yönteminin kullanıldığı tez ve makalelerin incelenmesi: Bir meta sentez çalışması

Bu çalışmada kimya eğitimi alanında analoji yönteminin kullanıldığı ulusal düzeydeki tez ve makalelerin meta sentez yöntemiyle incelenmesi amaçlanmıştır. Meta sentez yöntemi belirli konu veya alanda yapılmış olan çalışmaların derlenmesi ve sonuçlarının yorumlanmasına dayanır. Çalışmada altısı tez ve on dördü makale olmak üzere yirmi çalışma incelenmiştir. İncelenen çalışmaların dört tanesi ders kitaplarında yer alan analojilerin incelendiği, on altı tane çalışma ise sınıf içi ortamda gerçekleştirilen deney ve kontrol gruplu olarak uygulanan analojilerle öğretim modelinin kullanıldığı çalışmalardır. Meta sentez yoluyla incelenen bulgulardan elde edilen verilere göre sonuç olarak; analoji kullanımının soyut olguları somut kavramlara çevirmede, eski bilgilerle yeni bilgiler arasında köprüler kurmada ve günlük hayatla ilişkilendirmede öğrencilerin öğrenmesini olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Analoji ile öğretim modelinin geleneksel düz anlatıma kıyasla akademik başarıyı artırmada daha etkili olduğu görülmüştür (T1-T3, M1-M14). Çalışmalarda öğrencilerin görüşleri ve tutumları da göz önüne alındığında analojiye karşı olumlu yaklaşımlar tespit edilmiştir. İncelenen makalelerde, analojilerin atasözleriyle sunulması (M13) ve analojinin çizim ve açıklamalarla ölçülmesi (M3) gibi farklı uygulamaların da kullanıldığı belirlenmiştir. Öğrencilerde oluşan yanlış kavramaların azaltılmasında analojilerin etkili olduğu gözlemlenmiştir (T1, M2, M4, M9). Bu bağlamda analojilerin yanlış kavramalarının giderilmesi ve tespit edilmesinde önemli bir rol oynadığı söylenebilir. Ders kitaplarında kullanılan analojiler diğer ülkelere kıyasla ülkemizde ortaöğretim düzeyinde daha çok kullanılmış olup, bunun sebebi ise kullanılan analojilerin çoğunlukla basit analojiler olması şeklinde ifade edilebilir (T4). Ders kitaplarındaki analojilerin incelendiği çalışmalarda, çoğunlukla basit analojilerin, daha az oranda sözel ve zenginleştirilmiş analojilerin kullanıldığı, bunun yanı sıra analojilerin son organize edici olarak pek kullanılmadığı görülmüştür (M8). Sözel yerine sözel-resimsel kullanılması, basit yerine zenginleştirilmiş-genişletilmiş analojilerin kullanılması ve son organize edici analojilerin sayısının artırılması önerilebilir (T4, T5, T6). Sözel-resimsel analojilerin kullanılması akılda kalıcılığı artırması nedeniyle tercih edilebilir. Ders kitaplarındaki analoji türlerinde bu eksiklikler yanlış kavramalara ve analojinin anlaşılmamasına sebebiyet verebilir. Sınıf içi uygulamalarda öğretmenlerin analojilere yönelik hizmet içi eğitimlerle bilgilendirilmesi ve pilot çalışmaların uygulama öncesinde yapılması önerilebilir. Yanlış kavramaların oluşmaması ya da en aza indirgenmesi için verilen analojilerin sınırlılıklarının veya farklı yönlerinin belirtilmesinin önemli olduğu söylenebilir.