Kocaeli-Kartepe-Uzuntarla district monography

Черкесхэр 1864-рэ гъэм, Урысхэм ашӏыгъэ лъэпкъ гъэкӏодыныгъэмрэ Хэку ифыныгъэшхомрэ япхыгъэу Кавказым къызырагъэкӏыхэм, Османлы Къэралыгъом Балканым ригъэӏыстэгъагъэх. Ау, Османлы-Рус заом (1877-1878) нэужым, джыри зэ, зыщыпсэухэрэр арагъэбгыни, мы чӏыпӏэу «ӏузунтарла» Uzuntarla Village was founded by Circassians who were exiled from Circassia by the Russians in 1864 and settled in the Balkans by the Ottoman Empire, but were exiled again after the 1877-1878 Ottoman-Russian war, called the 93 war. For the first time, Hacemko Murat and his family were settled in an area called Uzuntarla, and Uzuntarla village was established as 17 households with the addition of other Circassian families from the Balkans to this family. This research, named KocaeliKartepe-Uzuntarla Mahallesi Monography, was carried out using documentary scanning, interview and observation techniques. With this research, before the settlement of the Circassians, the geographical location of the region, the first foundation stage of the village, its socio-cultural and economic structure, its change over time, technological developments and transformations in their lifestyles and the affecting factors were examined in detail. In addition, the subject of education, which started in the Ottoman state in the village, was mentioned, and those who became martyrs and veterans by fighting on various fronts during the First World War were identified. The material and moral folk culture products of the village were compiled in their own integrity, evaluated and interpreted in accordance with the aims with a scientific method. Kewwords: Circassia, Circassian, Ancok-Hacemko Hable, Khabze, Monograph. зыцӏэм къуаджэ щагъэуцужьыгъагъ. Апэ дэдэ, 1879-рэ гъэм, Хьаджэмыкъо Мурат иунагъо мы чӏыпӏэм щыӏтысыгъагъ. Мы унагъомрэ Балканым къырагъэкӏыгъэ адрэ черкес унагъохэмр зэхэтхэу, унэгъо 17 хъухэу, Хьаджэмыкъохьэблэ къуаджэр агъэуцугъ. Мы къуаджэм охътэ зэфэшъхьафхэм къэкlогъэ пэмыкӏ черкес лӏакъохэри дагъэӏтыстагъ, ахэмэ якъэкӏон 1916-рэ гъэ нэсы ыукъудыигъ. Коджаӏэли-Картепе-ӏузунтарла хьаблэмэ яхьылӏэгъэ мы тиушэтын тшӏы зэхъум дгъэфедагъэх: ӏузунтарла къуаджэр апэ дэдэ зэрагъэуцугъэм къышегъэжьагъэу зэфахьысыгъэу щыӏэ документациехэр, зэдэгущыӏэгъоу адэтшӏыгъэхэр, кӏэлъыплъэн техникэхэр. Къуаджэм исоциальнэ-культурнэ псэукӏэ, Черкес лъэпкъыцӏэхэр дгъэнэфэшъуным фэшӏ, адыгэбзэ жэрыӏуабзэм изытет шъыпкъэм тетэу къэдгъэлъэгъоным пае мы зыужьыныгъэхэр зылъэгъугъэу щыт анахьыжъхэу ныдэлъфыбзэр дэгъоу зышӏэу щыт нэбгырэ 69-рэ хъурэмэ гущыӏэгъу тафэхъугъ. Ащ пае, унагъо пэпчъ къэткӏухьагъ, зы нахьыжъ, е тӏу-шы горэмэ тадэгущыӏэзэ камерым тетхагъэх. Ащ фэдэу, лъэпкъ культурэм щыщэу, фольклорым ехьылӏэгъэ шӏэн-къэбархэри зэфэтхьысыгъэх. Арэу, мы къызӏэкӏэдгъэхьэгъэ шӏэнхэр тиушэтын имурадым диштэхэу къэдгъэлъэгъуагъэх ыкӏи ти тез лэжьыгъэ научно-методическэ шӏыкӏэу иӏэн фаем тетэу, мэхьанэ зиӏэ зы монографие ӏофшӏэнэу дгъэпсыгъэ. Гущыӏэ ӏункӏыбзэхэр: Черкесия, черкес, Анцокъо-Хьаджэмыкъо хьаблэ, хабзэ, монографие