Konutlarda enerji etkin aydınlatma tasarımı ve bir örneğin değerlendirilmesi

Günümüzün başlıca problemlerinden olan enerji kaynaklarının azalması, buna bağlı maliyetlerinin yükselmesi ve yapı sektörünün enerji tüketimindeki yüksek payı nedeni ile mimarların bu konulara daha duyarlı davranmasını gerekli kılmıştır. İnsanların barınma ihtiyacını karşılayan ve günün büyük bir kısmını içinde geçirdiği konutlar bina tipolojileri içinde en temeli olarak değerlendirilebilir. Konutların; gerekli konfor koşullarını sağlayan, tüm yaşam sürecinde enerji gereksinimini en aza indirebilecek ve yenilenebilir enerji kaynaklarından olabildiğince yararlanabilecek biçimde yani 'enerji etkin' planlanması ve işletilmesi gerekir. Yenilenebilir bir enerji ve doğal ışık kaynağı olan güneşin konutlarda etkin kullanılması ve görsel konfor koşullarından ödün vermeden aydınlatma enerjisi tüketimini azaltmak ise 'enerji etkin aydınlatma' tasarımının amaçlarındandır. Çalışma kapsamında bu amaç doğrultusunda öncelikle sahip olunması gereken temel aydınlatma kavramları üzerinde durulmuştur. Bu kavramlar doğal aydınlatma sistemleri, yapay aydınlatma sistemleri ve görsel konfor koşulları olarak üç ayrı başlıkta incelenmiştir. Görsel konfor gereksinimleri konut özelinde incelenmiş ve standartlardaki değerlere yer verilmiştir. Enerji konusu ise yalnızca aydınlatma için tüketilen enerji miktarını minimize etme odaklı araştırılmıştır, konutlarda aydınlatma dışında enerji tüketen sistemler ve bunların etkinliği kapsam dışı bırakılmıştır. Aydınlatma enerjisi korunumunda etkili olan tasarım parametreleri açıklanmış, standartlar ve literatürde yer alan bilgiler yardımıyla konutların aydınlatma tasarımlarını değerlendirmek üzere hacim ölçeğinde bir tablo oluşturulmaya çalışılmıştır. İstanbul'da bulunan bir konut örneği üzerinden değerlendirme yapılarak uygulama çalışması örneklendirilmiştir. Sonuç olarak tasarımcıların uygulama yapılacak alandaki konum, yön ve diğer tüm doğal çevre verilerini dikkate alarak, binayı uygun fiziksel parametre değerlerine ulaştırması, enerji sorununun çözümüne yönelik bir başlangıç olabilir. Kentlerin bu duyarlılıkla planlanması, üst ölçekten alt ölçeklere kadar her disiplinin bu bilince sahip yaklaşımları ve disiplinler arası iyi kordinasyonla mümkündür.