Kozan Mutasarrıfı Musa Kazım'ın "Muhtıra-i Rical ve Siyasiyyûn" adlı eserinin değerlendirilmesi ve transkripsiyonu

Kozan Mutasarrıf-ı Esbakı Musa Kazım Efendi, "Muhtıra-i Rical ve Siyasiyyûn" adlı eserinde, Hz. Adem'den başlamak üzere peygamberler tarihi, antik medeniyetler, orta çağ dönemi, İslam tarihi, Osmanlı tarihi ve özelde ise II. Abdülhamid devrinden kitabın yazıldığı 1911 yılına kadar olan olayları anlatmıştır. Yazar eserinde, dünyanın birçok yerinde ortaya çıkan devletlerin kurulma ve yıkılma süreçlerini, bu devletlerin önemli yöneticilerini, sanatçılarını, bilim insanlarını ve din adamlarını tanıtmaya çalışmıştır. "Muhtıra-i Rical ve Siyasiyyûn" adlı eser beş bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölüm, M.Ö. 5000 yılında Hz. Âdem ve Hz. Havva'nın dünyaya gelişi ve sonrasındaki 4200 senelik olayları kapsamaktadır. İnsanlığın bu uzun döneminde yazı bulunmadığından olaylar ayrıntılı olarak sunulamamaktadır. İkinci Bölüm, M.Ö. 776'dan Hz. İsa'nın doğumuna kadar olan 800 yıllık olayları kapsamaktadır. Bu bölümde esas olarak Mısır, Antik Yunan, Roma, Hellen ve Pers kültürlerinden, önemli yöneticilerinden ve kendi dönemlerinde meydana gelen gelişmelerden bahsedilmektedir. Üçüncü Bölümde, Hz. İsa'nın doğumundan Mekke'den Medine'ye hicrete kadar olan 622 yıllık olaylar anlatılmaktadır. Bizans, Sasani, Orta Asya Türkleri, Çin, Hint gibi medeniyetler ve Hz. Muhammed'in Devri anlatılmaktadır. Dördüncü Bölümde, 622 yılından 1299 yılına kadar olan 677 yıllık olaylar içerisinde İslam Devletleri, Türk İslam devletleri ve Moğollar gibi devletler ve bunun yanında diğer bölgelerde, Avrupa'da meydana gelen olaylar da anlatılmaktadır. Beşinci Bölümde ise 1299 yılından 1910 yılına kadar olan 611 yıllık olaylar, kişiler ve devletler anlatılmaktadır. Yazar bu dönemin en önemli devletleri arasında yer alan Osmanlı Devleti'ni her padişahı ayrı bir başlık altında kronolojiye uygun olarak ele almaktadır. Bunun yanında Avrupa'da meydana gelen Coğrafi Keşifler, Rönesans, Reform, Fransız İhtilali, Sanayi Devrimi ve sonrasında meydana gelen gelişmeler ile dünyanın diğer bölgelerindeki gelişmeler de açıklanmaktadır. . Anahtar Sözcükler: Musa Kazım, Kozan, mutasarrıf, dünya tarihi, yönetim ve bilim.