Kıraat ilmi tarihindeki yeri ve önemi açısından Ebü'l-Abbâs el-Mehdevî

Hicrî dördüncü asrın ikinci yarısı ile beşinci asrın ilk çeyreğinde İslâm medeniyetinin kadim ilim merkezlerinden Kayrevan ve Endülüs'te yaşamış Ebü'l-Abbâs Ahmed b. Ammâr el-Mehdevî; eserleriyle tefsir ve kıraat tarihinde iz bırakmış önemli âlimlerden biridir. Söz konusu zaman diliminin ve coğrafyanın, özellikle kıraat ilmi sahasında yetişen âlimlerle temayüz etmiş olması câlib-i dikkattir. Bunlar arasında Mehdevî'nin çağdaşı ve arkadaşı Mekkî b. Ebî Tâlib (ö. 437/1045) ve Ebû Amr ed-Dânî'nin (ö. 444/1053) yanı sıra bu önemli isimlere hocalık da yapmış Ebü'l-Hasen el-Kâbisî (ö. 403/1012), Muhammed b. Süfyân (ö. 415/1024) gibi isimler öne çıkmaktadır. Sözü geçen kurrânın kaleminden vücuda gelen kıymetli eserler, sonraki döneme kaynaklık etmiş ve zikri geçen disiplinin literatürünü şekillendirmiştir. Bu meyanda İbn Mücâhid'in yedili tasnifine getirdiği sert eleştirilerle öne çıkan Mehdevî'nin; aktüelitesini her daim koruyan; "yedi harf", "yedi kıraat", "resmü'l-mushaf", "kıraatlerin Kur'aniyeti ve tasnifi" gibi temel meselelere yanı sıra literatürün yer veregeldiği "addü'l-ây", "mehâric-i hurûf", "sıfât-ı hurûf", "vakf-ibtidâ" gibi fer'î konulara dair bakış açısını önemli kılmaktadır. Dânî'nin, bazı kıraat meseleleri hakkında Mehdevî'nin dile getirmiş olduğu iddialara yönelik reddiye sadedinde eserler telif etmiş olduğu bilgisi ise söz konusu bakış açısını ayrıca incelemeye değer hale getirmektedir. Çalışmada Mehdevî'nin kaleme almış olduğu gerek tefsir gerekse kıraat temalı eserlerinden hareketle mezkûr meselelere dair görüşlerinin ve kıraat yaklaşımının tespiti, temel sınırları belirleyecektir. Bu temelden hareketle müellifin kendinden önceki ile sonraki literatür arasında oynadığı kilit rol aydınlatılmaya çalışılacaktır. Ayrıca aynı dönem ve coğrafyanın seçkin kıraat âlimleri olan Mekkî ve Dânî'nin eserleri ile yoğunlaşılan alanlar, metodoloji ve üslup açısından var olan benzerlik ve farklılıklar da yeri geldikçe bir mukayese zemini çerçevesinde ele alınacak, Mehdevî'nin teliflerinin hem dönemi hem de sonrası için ifade ettiği değer öne çıkarılmaya gayret edilecektir.