Kronik böbrek yetmezliği olan hastalarda lipid peroksidasyonu ve antioksidan sistemler

Toksik oksijen serbest radikalleri bir çok hastalığın patojenezine dahil edilmektedir. Serbest radikallerin akut renal yetmezlik, glomerülonefrit ve iskemi-reperfuzyon hasan gibi çeşitli böbrek patolojileri ile ilgili olduğu düşünülmektedir. Kronik renal yetmezlikteki ilerlemeye sistemik serbest radikal aktivite artışının eşlik edebileceği, aynı zamanda diyalizde ekstrakorporeal sirkülasyon sırasında biyolojik uyumsuzluk nedeniyle oksidatif stresin indüklenebileceği ileri sürülmektedir. Lipid peroksidasyonu serbest radikaller tarafından oluşturulan hücre hasarına önderlik eden bir süreçtir. Toksik oksijen serbest radikalleri, poliansatüre yağ asitlerinin oksidasyon ara ürünü olarak kısa zincirli bir aldehit olan malondialdehit (MDA)'i oluşturmak üzere membranlarda bulunan poliansatüre yağ asitlerine atak yapmaktadırlar. Oldukça reaktif olan bu oksijen türlerinin biyolojik etkileri vitamin E, vitamin C ve Ş-Karoten gibi antioksidan molekülleri ve enzimleri kapsayan antioksidan mekanizmalar ile kontrol edilmektedir. Antioksidan enzimler içerisinde süperoksit dismutaz (SOD) ve glutatyon peroksidaz (GPx) anahtar role sahiptirler. Çalışmamızda hasta grubunu kronik böbrek yetmezliği olan ve haftada üç kez hemodiyaliz uygulanan kişiler (N=40) oluşturdu. Kontrol grubu sağlıklı kişilerden (N=40) seçildi. Hastalardan diyaliz öncesinde ve diyaliz sonrasında kan örnekleri toplandı. Kan örneklerinde plazma MDA, serumvitamin E, vitamin C ve (J-Karoten ve eritrosit SOD ve GPx tayinleri yapılmıştır. Diyaliz öncesi ve diyaliz sonrası hasta grubunun MDA değerleri kontrol grubu değerlerine göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.01). Hasta grubunun diyaliz öncesi ve diyaliz sonrası vitamin E değerleri de kontrol grubu değerlerine göre anlamlı derecede yüksek bulunmuştur (p<0.01, p<0.05). Diyaliz öncesi hasta grubunun P-Karoten değerleri kontrol grubu değerlerine göre anlamlı derecede düşük iken (p<0.05), diyaliz sonrası hasta grubu ile kontrol grubu arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Diyaliz öncesi ve diyaliz sonrası hasta grubunun vitamin C, SOD ve GPx değerleri kontrol grubu değerlerine göre anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p<0.01, p<0.05). Bu kan parametreleri yönünden diyaliz öncesi ve diyaliz sonrası hasta değerleri arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>0.05). Ayrıca hasta ve kontrol gruplarında cinsiyetin, yaşın, kuetelet indeksinin, sigara kullanma alışkanlığının ve diyaliz yaşının ölçülen kan parametreleri üzerine olan etkileri istatistiksel olarak değerlendirilmiştir. Diğer kan parametreleri yönünden değerlendirildiğinde, diyaliz öncesi ve diyaliz sonrası hasta grubunun üre ile kreatinin değerleri kontrol grubu değerlerine göre anlamlı derecede yüksek bulundu (p<0.01). Diyaliz öncesi hasta grubunun değerleri de diyaliz sonrası hasta grubu değerlerine göre yüksek bulunmuştur (p<0.01). Kronik böbrek yetmezliği olan hastaların total kolesterol, trigliserit ve ürik asit değerlerinin kontrol grubu değerlerine göre anlamlı derecede yüksek olduğu görülmüştür (p<0.01). Hasta grubunun albümin, hemoglobin ve-221- total protein değerleri kontrol grubuna göre anlamlı derecede düşük bulunurken (p<0.01), total bilirubin değerleri yönünden anlamlı bir farklılık gözlenmemiştir (pX).05). Diyaliz sonrası hasta grubunda vitamin C ile SOD (r = -0.33, p <0.05), MDA ile vitamin C (r =-0.31, p<0.05), GPx üe SOD (r =0.32, p<0.05), vitamin E ile kolesterol (r =0.38, p<0.05), vitamin E ile trigliserit düzeyleri arasmda (r =0.42, p<0.01); kontrol grubunda vitamin E ile SOD (r =0.36, p<0.05) ve vitamin C ile SOD düzeyleri arasmda (r =-0.44, pO.01) anlamlı korelasyon bulunmuştur. Ayrıca hasta grubunda ve kontrol grubunda kolesterol ile trigliserit düzeyleri arasmda da anlamlı korelasyon bulunmuştur (r = 0.63, p<0.01 ve r=0.34, p<0.05).