Kronik diyaliz tedavisine acil şartlarda başlayan hastalara verilen yapılandırılmış eğitim ve tedavi karar desteğinin hasta sonuçlarına etkisi

Araştırma kronik diyaliz tedavisine acil şartlarda başlamış son dönem böbrek yetmezliği olan hastalara, yaşam tarzına en uygun renal replasman tedavi seçeneğine karar vermesini destekleyecek "Diyaliz Eğitim Programı (DEP) ve Karar Ağacı" geliştirerek uygulamak ve bu uygulamanın hastalarda tedavi memnuniyeti, tedavi uyumu, öz-bakım, yaşam kalitesi, depresyon, laboratuvar ve klinik sonuçları üzerine etkisini değerlendirmek amacı ile kontrollü ve deneysel olarak gerçekleştirildi. Bir eğitim araştırma hastanesi ile bir vakıf hastanesinin nefroloji polikliniklerinde, son dönem böbrek yetmezliği nedeniyle acil renal replasman tedavisine başlanmış ve 2 veya 3 hemodiyaliz seansını tamamlamış, klinik durumu stabil hale gelmiş hastalar, basit sıralı örnekleme yöntemi ile Diyaliz Eğitim Programı (DEP, n=43) grubu, Karar Ağacı Destekli DEP (KADEP, n=43) grubu olarak randomize edildi. Çalışmada etik kurul onayı, kurum izinleri ve araştırmaya katılacak bireylerden yazılı bilgilendirilmiş gönüllü olur alındı. DEP müfredatı ve eğitim araçları ile karar ağacını geliştirmek için iki aşamada ihtiyaç analizi yapıldı; Birinci Aşama: hastalarla odak grup görüşmesi (n=14), İkinci Aşama; sağlık ekibine anket uygulaması (n=104). Odak grup ve anket çalışması verileri ışığında DEP ve Karar Ağacı geliştirildi. Her iki gruba DEP müfredatı ve eğitim araçları kullanılarak iki görüşme ile bireysel eğitim uygulandı. KADEP grubundaki hastalarla yapılan ilave 3. görüşmede Karar Ağacı uygulaması gerçekleştirildi. Eğitim öncesinde ve 3 ay sonra yapılan değerlendirmelerde Demografik ve Klinik Bilgi Formu, Kronik Hastalık Bakımını Değerlendirme Ölçeği, Kronik Diyaliz Hastalarına Yönelik Öz Bakım Gücünü Değerlendirme Ölçeği, Genel Yaşam Kalitesi Ölçeği (EQ-5D-5L), Hasta Sağlık Anketi (PHQ-9) ile veriler toplandı. Biyokimyasal değerler (üre, kreatinin, albümin, total protein, hemoglobin, hematokrit, kalsiyum, fosfor, KT/V, rezidüel idrar miktarı, CRP), kan basıncı, vücut ağırlığı ölçüldü. Verilerin analizi SPSS (v24) programında, tanımlayıcı istatistikler, bağımlı ve bağımsız gruplarda t testi, Mann Whitney U ve Wilcoxon signed rank testleri kullanılarak yapıldı. Önemlilik düzeyi p<.05 kabul edildi. Girişim öncesi iki grup arasında demografik ve klinik özellikler ile biyokimyasal sonuçlar açısından fark yoktu (p>0.05) ve gruplar homojendi. Girişim sonrasında eğitimle birlikte karar ağacının uygulandığı KADEP grubunda, DEP grubuna göre laboratuvar ve klinik değerlerin daha iyi olduğu, tedavi uyumu ve memnuniyetinin arttığı, hastaların kronik hastalığı ve öz bakımını daha iyi yönettiği, yaşam kalitesinin iyileştiği ve depresyon görülme sıklığının azaldığı görüldü (p<0.001). Elde edilen veriler, diyaliz tedavisine acil şartlarda başlayan hastalara eğitim ile birlikte karar desteği verilmesinin sadece eğitim uygulamasına göre daha etkili olduğunu gösterdi. Bu çalışmada geliştirilmiş olan KADEP'in benzer hasta gruplarında kullanılması önerildi.