Kur'ân'ın şirk tanrılarını red usûlü

Kur'ân'ın indirilişindeki birinci gaye, insanları tevhîd inancına ulaştırmaktır, bu inancı benimsemelerini ve özümsemelerini sağlamaktır. Bu ise ilkin tevhîde zıt fikir ve inanışları ortadan kaldırmakla mümkündür. Tabiî olarak Kur'ân bunlarla mücadele etmeye yönelmiştir. Toplumu bütün yönleriyle saran şirk anlayışını bertaraf etmeye çalışmıştır. Kur'ân'ın bunu yaparken başvurduğu usûlleri tespit etmek, çalışmamızın temel hedefidir. Bu çerçevede konuyla ilgili ayetlerin nüzûl dönemleri ve içeriklerinden hareketle Kur'ân'ın şirk tanrılarıyla mücadelesinde tedricî bir metod kullandığı görülmektedir. Kur'ân, bilhassa aklî deliller ortaya koymak sûretiyle şirk tanrılarıyla çetin bir mücadele sürdürmüştür. Kur'ân; Yahudiler, Hristiyanlar, Sâbiîler, Mecûsîler ve müşrikler gibi tüm kesimleri hedef alarak, onların inanışlarının ve tanrılarının bâtıl olduğunu ispatlamıştır. Bunların hiçbirine bu manada asla tolerans göstermemiş; hepsine karşı savaş ilan etmiştir. Müşriklerin toplumsal yapılarını, temayüllerini ve ruh hallerini göz önünde bulundurarak, muhataplarına muhtelif usûllerle yönelmiştir. O usûllerinden birisi de tebşîr-terhîb metodudur. Ayrıca kâinatın her tarafına dağılmış halde bulunan âyetleri tefekkür etmeye çağırmış ve bunun üzerinden Allah'ın bir ve tek olduğu sonucuna ulaşmalarını hedeflemiştir. Yine kendi fıtratlarının dahi şirki reddettiğini onlara hatırlatarak, şirk tanrılarını iptal etme yoluna gitmiştir. Bazen de bütün bunların fayda etmediğini gördüğünde, -Necran Hristiyanlarında olduğu gibi- ilginç ve diğer usûllerinden çok farklı bir usûl olan mübâheleye başvurmuştur. Sonuç olarak Kur'ân, birçok usûlle şirk tanrılarını reddetmiştir. Bu çalışmamızın o usûllerin tespitine, ortaya çıkarılmasına ve açıklığa kavuşmasına katkı sağlamasını hedeflemekteyiz.