Kutsal mekânlara bağlılık:Müslümanların hac ibadetideneyimleri üzerinenitel bir araştırma

Bu çalışma, kutsal mekânların manevi boyutunu ve bu mekânlara yönelik "bağlılık" olgusunu psiko-teolojik ve sosyo-kültürel perspektiflerden ele almayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, bireylerin bu mekânlara karşı duyduğu duygusal bağın nedenleri ve doğası derinlemesine incelenmiştir. Araştırma, bireysel deneyimlerin önemini vurgulayan fenomenolojik bir yaklaşımla, Mekke'deki hac ibadet mekânlarına yönelik bağlılık olgusuna odaklanmaktadır. Bu amaca ulaşmak için nitel araştırma yöntemi ve fenomenoloji deseni uygulanmıştır. Çalışmanın örneklemini, İstanbul'da ikamet eden, hem hac hem de umre ibadeti yapmış 16 hacı oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve katılımcıların tuttukları duygusal notlar aracılığıyla toplanmış ve MAXQDA programıyla içerik analizi yapılmıştır. Araştırmanın bulguları, nitel veri analizi sonucunda ortaya çıkan temaların, Scannell ve Gifford'un Mekâna Bağlılık Kuramı'nın (PPP) "Kişi, Mekân, Süreç" boyutlarına, araştırmacı tarafından eklenen "Kutsallık" boyutu ile birlikte dört ana tema etrafında sunulmuştur. Elde edilen bulgular doğrultusunda, katılımcıların kutsal mekânlara yönelik çok boyutlu güçlü bir bağlılık hissettiği tespit edilmiştir. Bu bağlılık; derin duygusal tepkiler (huzur, mutluluk, özlem, aidiyet), zengin bilişsel temsiller (dini-tarihi altyapı, tahayyül gücüyle yeniden yaşanan olaylar), dönüştürücü manevi boyutlar (içsel dönüşüm, ilahi yakınlık hissi, manevi arınma) ve belirgin davranışsal ifadelerle (sık ziyaret etme isteği, tavsiye etme, yakın çevresini götürme isteği) kendini göstermiştir. Çalışmamız, bu yapıya "kutsallık" boyutunu (ilahi itibar, manevi atmosfer, dönüştürücü etki) ekleyerek; bu boyutun kişi, mekân ve süreç boyutlarını güçlendirici ve destekleyici bir rol oynadığını ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu çalışma, kutsal mekânlara yönelik bağlılık alanındaki disiplinler arası çalışmaları desteklemesi ve bu bağlılığın bireysel ve toplumsal dönüştürücü etkilerinin anlaşılmasına katkı sağlaması açısından önemli bir adım olarak değerlendirilebilir.