Kütüb-i Sitte'de Sahâbe'nin Kur'ân tefsirine dair rivâyetler

Sahâbenin rivâyet zincirindeki ilk halkayı oluşturması sebebiyle İslâm Medeniyeti'ne ve İslami İlimlere katkısı büyüktür. Sahâbe, âyetlerin nüzûlüne şahitlik etmiş, Kur'ân-ı Kerim ile ilgili bilgilerin birçoğunu doğrudan Hz. Peygamber'den almıştır. Böyle olunca sahâbenin Kur'an'ı nasıl anladığı ve nasıl yorumladığı, vahyi bizzat yaşayan nesil olmaları oldukça önemli ve bilgi değeri taşımaktadır. "Ameli hüccet değeri taşıyan neslin elbette sözleri de kıymetlidir" diyerek çıktığımız bu yolda sahâbenin Kur'an'ı nasıl anladığına ve nasıl açıkladığı konuları ele alınmıştır. Bugüne kadar mevkûf rivâyetler ile ilgili de sahâbenin tefsîri üzerine de birçok çalışma yapılmıştır. Ancak araştırmalarımız sırasında sahâbenin tefsîri ile ilgili mevkûf rivâyetlerin tespitini yapan bir sınıflandırma ve müstakil bir çalışmaya rastlanılmamıştır. Bu nedenle çalışmamız Kütütb-i Sitte'de bulunan, sahâbenin Kur' an âyetlerinin bir kısmını tefsîr ettiği mevkûf rivâyetler tespit edilmiştir. Uzmanlarınca bilinir ki Kütüb-i Sitte'ye dâhil eserlerde dağınık halde birçok mevkûf rivâyete rastlamak mümkündür. Ancak bizim çalışmamızda konumuzla alakalı olması nedeniyle tercemesinde Kitâbu't-Tefsîr başlığı bulunan ve bu bölümlerde geçen mevkûf rivâyetlere yer verilmiştir. Çalışmanın ilk bölümünde insan neden tefsîre ihtiyaç duyar sorusu iki başlık altında incelenmiştir. Arkasından Hz. Peygamber'in ve sahâbenin tefsîrini metodik bir yaklaşım yapılmıştır. Vahyin taşıyıcısı ve beyanıyla mükellef Hz. Peygamber Kur'an'ın tümünü tefsîr etmiş midir, tefsîrde kullandığı metotlar nelerdir, vahyin ilk muhâtabı olarak onu nasıl yorumlamıştır gibi sorulara cevap verilmiştir. Arkasından sahâbenin Kur'an'a bakışı ve sahâbe dilinden Kur'ân, sahâbenin tefsîrine değinilmiştir. İkinci bölümde ise sahâbenin kullanımıyla hadis kavramı, mevkûf hadis, dinde ve hadis ilminde mevkûf rivâyetlerin önemi ve bilgi değerine değinilmiştir. Üçüncü bölümde ise sahâbe tefsîrinin önemi ve Kütüb-i Sitte'ye ait, ana ve bâb başlıklarında Kitâbu't-Tefsîr bulunduran eserlerde yeralan, sahâbenin tefsîr ettiği âyetler ve bu âyetleri tefsîr eden mevkûf rivâyetler verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kur'ân-ı Kerîm, Sahâbe, tefsîr, Mevkûf Rivâyetler