Türk siyasal hayatında Osmanlı son dönemi liberal muhalefet ve Prens Sabahattin'in rolü

19.yüzyılın ilk yarısından itibaren modernleşme sürecine giren Osmanlı İmparatorluğu'nun reform tarihinin kilometre taşlarını Tanzimat ve Birinci ve İkinci Meşrutiyet Dönemleri oluşturmaktadır. Tanzimat Fermanı, Osmanlılık ülküsünü hakim ideoloji haline getirmiş, sekülerleşme yolunu açmış ve eğitim alanında başlattığı reformlarla eşit vatandaşlık, özgürlük, anayasa kavramlarını idealize edecek olan aydın gençlerin yetişmesine sebep olmuştur. Bu anlamda ilerleyen yıllarda muhalif kimliğiyle ortaya çıkacak Osmanlı aydınlarının entelektüel birikimine katkıda bulunmuş hem de siyasi olarak muhalefetlerinin temel zeminini oluşturmuştur.1876'da Kanun-i Esasi'nin ilanıyla sonuçlanan süreçte işte bu ilk aydın muhalefeti, yani Yeni Osmanlılar, öncü rolü oynamışlardır. 1878'de askıya alınan anayasanın tekrar ilanı adına Jön Türkler tarafından yürütülen mücadele ise 1908'de İkinci Meşrutiyet'in ilanı ile sonuçlanmıştır. İdeolojik anlamda Yeni Osmanlı'ların halefi sayılan ve II.Abdülhamit'in mutlakiyetçi rejimine karşı mücadele eden Jön Türklerin öncelikli amacı meşrutiyetin yeniden kurulmasıdır. Bu amaca ulaşıldığında ise, hareket içinde önceki yıllarda başlamış olan ayrılıklar iyice ortaya çıkmıştır. Devrimin liderliğini üstlenen İttihat ve Terakki Cemiyeti hakim duruma gelirken, diğer Jön Türk'ler muhalif gruplar oluşturarak, bu sefer İTC despotizmine karşı çıkmaya başlamışlardır. Cemiyete karşı çıkanlar içinde en etkilisi kuşkusuz, muhalefet etmiş olduğu padişahın yeğeni olan Prens Sabahattin'dir. İkinci Meşrutiyet Dönemi'nde İttihatçılara muhalefet eden partilerin en büyük esin kaynağı yine Sabahattin'in fikirleri olmuştur. Bu çalışmanın amacı Türk siyasi literatüründe her zaman siyasi bir kutuplaşmaya konu olan Sabahattin'i tarafsız olarak analiz etmek, muhalefetinin fikri temellerini belirlemek ve savunduğu toplumsal reformların bilimsel dayanakların, uygulanabilirliklerini sorgulamaktır. Sabahattin'in görüşleri çerçevesinde inşa ettiğimiz İttihat ve Terakki karşıtı diğer grup ve partilerin analizi ise dönemin liberal duruşunu tespit etmemize yardımcı olmuştur. Anahtar kelimeler: Liberalizm, Tanzimat Dönemi, Kanun-i Esasi, İkinci Meşrutiyet, Prens Sabahattin, İttihat ve Terakki Cemiyeti, Adem-i Merkeziyet, Şahsi Teşebbüs