Liman topluluk sistemi, kara terminali demiryolu bağlantısı ve sahil güç besleme sistemi olanakları ile çok amaçlı bir limanın rekabetçiliğinin geliştirilmesi

Limanların bulundukları bölgelerle aralarında tarihten gelen güçlü bir bağ vardır. Bu güçlü bağ günümüz koşullarında giderek zayıflamaktadır. Liman kaynaklı pozitif etkiler daha geniş alanlara yayılırken negatif etkiler liman bölgesinde yoğunlaşmaktadır. Limanların rekabet düzeylerini artırarak bölgesel ekonomik gelişime öncülük etmelerini sağlarken oluşan negatif etkilerin ise asgari düzeye indirilmesi bu çalışmada ele alınan başlıca konudur. Birçok açıdan bölgelerinin ekonomik gelişimi limanların rekabet düzeylerinin artmasıyla ilişkilidir. Ticari maliyetlerin düşmesi, katma değer oluşumu, istihdamın artması ile bölgenin cazibe merkezi haline gelmesi kolaylaşmış olur. İki ülkede liman verimliliğinin ikiye katlanmasıyla aralarındaki ikili ticaret hacminin %32 oranında arttığı daha önceki çalışmalarla ortaya konmuştur. Kısa vadede liman performansındaki 1 tonluk artış ortalama 100$'lık katma değer oluştururken, 1 milyon tonluk artış bölgede 300 farklı iş türü için istihdam artışına sebep olmaktadır. Dahası, limanlar bağlantılı sektörlerdeki yeniliklere direk olarak etki ederler. Dünyada gemicilik alanında en çok patent başvurusu yapılan on bölgeden dokuzu bir veya daha fazla küresel limana ev sahipliği yapmaktadır. Limanların negatif etkileri ise genel olarak çevre kirliliği, araziden faydalanamama ve trafik sıkışıklığı şeklinde sıralanabilir. Bu negatif etkiler bazen azımsanamayacak derecede olabilir. Bu çalışmada, limanların rekabetçiliklerini ve performanslarını artırmaya ve aynı zamanda çevresel zararların en aza indirilmesine yönelik öneriler getirilmiş ve sonuçları araştırılmıştır. Bu amaçla, Marmara Bölgesi'nde faaliyet gösteren çok amaçlı bir liman ele alınmıştır. Limanın rekabet ve performans düzeyini artırmak için "Port Community System (PCS)"yani liman topluluk sistemi kurulumu ile kara terminali demiryolu bağlantısının gerçekleştirilmesi önerileri getirilmiştir. Limanda gemi kaynaklı zararlı gaz salınım değerlerinin azaltılmasına yönelik olarak ise gemiler için "Organic Rankine Cycle (ORC)"yani organik Rankine çevrim metodu kullanılarak yenilenebilir ve çevreyle arkadaş enerji kullanımı önerisi getirilmiştir. Liman topluluk sistemi ile donatılmamış geleneksel limanlarda gemi ve yük işlemleri için gerekli evrak ve bilgi alışverişi genellikle faks veya e-posta mesajları gibi kağıt içerikli çözümler üzerinden gerçekleştirilmektedir. Bir liman operasyonunda gümrük ofisleri, sahil sıhhiye, liman başkanlığı, nakliye şirketleri, gemicilik şirketleri ve benzerleri gibi sayısız ilgili taraf vardır. Her bir ilgili görev ve sorumluluklarını yerine getirebilmek için gemi temsilcisi tarafından kesin olan belirli bilgilerin kendilerine ulaştırılmasına ihtiyaç duyar. Her bir ilgili tarafından istenen belge ve verilerde gemi ve yük bilgilerinde birçok ortaklık olmaktadır. Dolayısıyla bu durum para, zaman ve iş gücü gibi birçok kaynağın önemli ölçüde tekraren kullanımına ve gereksiz harcanmasına ve hatta aralarında bir veri uyumsuzluğuna yol açabilmektedir. Liman bilgi paylaşım sistemi ile amaçlanan da, ortak bir elektronik bilgi havuzu oluşturarak her ilgilinin gerek duyduğu bilgiye ulaşmasını sağlamak ve bu şekilde kaynak israfı ve bilgi uyumsuzluklarının önüne geçmektir. Literatürde liman topluluk sistemleri ile ilgili olarak birçok çalışma olmasına rağmen çoğu betimleyici ve nitel çalışmalardır. Bilgimiz dahilinde liman bilgi paylaşım sistemlerinin nicel etkisi gösteren bir çalışma bulunmamaktadır. Bu yüzden bu çalışmada liman bilgi paylaşım sistemini içeren ve içermeyen olmak üzere iki farklı evrak sürecini karşılaştıracak şekilde simülasyon modelinin kurulması ve limanın rekabetçilik düzeyine olan etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Türkiye limanlarında gerçekleşen operasyonlar için var olan bilgi akış süreci incelenerek ARENA programı kullanılarak simülasyon modeli kurulmuştur. Sonrasında aynı işlemler ve süreç için ikinci bir model liman bilgi paylaşım sisteminin kullanıldığının varsayıldığı şekilde kurulmuştur. Sonuç olarak bu modellerin çıktılarının karşılaştırılmasıyla öngörülen zaman ve işlem maliyetlerindeki tasarruflar hesaplanarak liman için rekabet düzeyine olan katkıları sunulmuştur. Ayrıca bu çalışmada, limanın çevreye olan olumsuz etkisini azaltmak için de yeşil liman konsepti çerçevesinde sahil besleme sistemi olarak önerilen organik Rankine çevrim sistemi ele alınan liman bölgesi için tasarlanmış olup enerji üretim potansiyeli ilgili liman için analiz edilmiştir. Aynı zamanda çevresel anlamda azalan CO2 emisyonu miktarı tasarlanan sistem vasıtasıyla hesaplanmıştır. Bu amaç doğrultusunda kuru ve genel yük, Ro-Ro ve Konteyner elleçlemesi yapan çok amaçlı bir limanın yük operasyonları modellenmiştir ve kullanılan gerçekçi veriler ile belli bir süre için liman operasyonları simüle edilmiştir. Kurgulanan dört senaryodan elde edilen terminallerin yıllık yük elleçleme miktarları ve pazar payları gibi sonuçlar Boston Danışma Grubu (BDG) portföy analiz metodu kullanılarak karşılaştırılmış ve liman topluluk sistemi ile kara terminali demiryolu bağlantısının liman rekabet düzeyini artırdıkları görülmüştür. Diğer taraftan rekabet düzeyinin artmasıyla iş hacmi büyüyen limanın çevreye olan olumsuz etkisini azaltmak için de yeşil liman konsepti çerçevesinde sahil besleme sistemi olarak önerilen organik Rankine çevrim sisteminin liman bölgesi için yapılan hesaplamalarına göre gemilerin enerji ihtiyaçlarının %4 ile %8'lik bölümünü karşılayabileceği görülmüştür.