Mahzuni Şerif örneğinde Türk halk şairliği geleneği ve "Mahzunicilik"

Türk kültüründe şiirin ve şairin yeri önemlidir. Halk şairleri hem toplumdan beslenen hem de toplumu besleyen şahsiyetler olarak Türk halk şairliği geleneğinde önemli bir yere sahiptir. Bu halk şairlerinden Türk kültürünün 20. yüzyıldaki önemli isimlerinden birisi de Mahzuni Şerif'tir. 1939-2002 yılları arasında yaşamış olan Mahzuni Şerif, toplumda belli bir grubun kültürel dünyasını yansıtan şiirler yazmış ve bu kültürel grubun içinde bir kült hâline gelmiştir. Bu bağlamda çalışmanın konusu; Türk halk şairliği geleneğinde Mahzuni Şerif'in yeri, şairliği ve "Mahzuniciler" olarak kendilerini tarif eden grubun sosyokültürel durumudur. Mahzuni Şerif'i anlamak; modern dönemlerde özellikle Alevi, Bektaşi, Atatürkçü, cumhuriyetçi grupların kültürel dünyasını anlamak demektir. Bu minvalde çalışmanın amacı; Mahzuni Şerif üzerinden Türk halk kültüründeki belli bir kesimin dünyaya bakışını, modernleşme karşısındaki tutumlarını analiz etmek ve değerlendirmektir. Türk halk şairliği geleneğini ve bu geleneğin içinde yer alan Mahzuni Şerif'i anlama gayretiyle hazırlanan çalışmada, ilk olarak halk şairliğinin tarihsel ve toplumsal arka planı incelenmiştir. Halk şairleri ve toplum arasındaki bağ açıklanmış, Türk kültüründe şiir ve şiirli anlatının tarihsel dönüşümü aktarılarak bu konu hakkında bilgiler verilmiştir. Ardından günümüzde gelenekten beslenen halk şairi tiplerinin hangi şekillerde varlıklarını sürdürdükleri belirlenmiştir. Mahzuni Şerif'in halk şairliğine ve halk şairlerine dair görüşlerine yer verilmiştir. İkinci bölümde, Mahzuni Şerif'in yaşadığı dönemin siyasi ve toplumsal gelişmeleri açıklanmış, yetiştiği çevre ve bu çevrenin kültürel özellikleri verilerek hayat hikâyesi anlatılmıştır. Üçüncü bölümde, Mahzuni Şerif'in şiirleri ele alınarak detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Bunun için gerek yazılı kaynaklardaki gerek albüm ve muhabbet ortamlarında kaydedilen özel ses kayıtlarındaki şiirlerinin hepsi yazılı hâle getirilmiş ve İlhan Başgöz'ün "Uyak dizelerinin son harfine göre şiirlerin sıralanması" metoduna göre düzenlenerek tasnif edilmiştir. Akabinde şiirlerinde en sık kullandığı kelimeler, şiirlerinin söz varlığı tespit edilerek Mahzuni Şerif'in anlam dünyası açıklanmıştır. Böylece Mahzuni Şerif'in şiirleri derinlemesine incelenmiştir. Son bölümde Mahzuni Şerif'i ideal şahsiyet olarak gören, onu kültleştiren Mahzuniciler örneğinde Alevilik ve toplumda değişen siyaset ele alınmıştır. Bu bağlamda Mahzuni Şerif'in siyasi bir kimlik ve kült bir şahsiyet oluşu açıklandıktan sonra geleneksel Aleviliğin inanç esasları, uygulamaları belirtilerek modern zamanlarda Alevilikte ne gibi değişim ve dönüşümler yaşandığı ortaya konmuştur. Son olarak bu değişim ve dönüşümde bir halk şairi olarak Mahzuni Şerif'in etkileri tespit edilip kültürel bir grup olan "Mahzunicilik"in kültürel kodları açıklanmıştır. Tüm bunların yapılması aşamasında Mahzuni Şerif üzerine yazılmış olan bütün çalışmalar okunmuş, taranmış aynı zamanda Mahzuni Şerif'i anlatan belgeseller, katıldığı televizyon ve radyo programları, kendisine ait kasetler, muhabbet ortamında kayda alınmış özel ses kayıtları çözümlenmiştir. Literatür taraması üzerine alan çalışması oluşturulmuştur. Çalışmada eklektik yapı içerisinde emik-etik değerlere sadık kalınarak daha çok antropolojik, halk edebiyatı ve halk bilimi metotlarının alan çalışması temelli yaklaşımları kullanılmıştır.