Majör depresif bozukluklu bireylerde intihar davranışı, erken uyumsuz şemalar ve sosyal bilişsel işlevler ilişkisinin belirlenmesi

Giriş: Depresif hastalarda intihar riski genel popülasyona kıyasla 20 kat fazladır. Bu nedenle depresyonda intihara neden olabilecek risk faktörlerinin belirlenmesini önemlidir. Young'ın belirlediği erken dönem uyumsuz şemaların gelişimine benzer olarak intihar davranışında da bireyin kişilik özelikleri ve çevre ile olan etkileşimi tarafından yatkınlık sağlanabileceği bilinmektedir. Depresyonda aktive olan bilişsel şemaların sosyal bilgi işleme süreçlerini etkileyerek sosyal bilişsel işlevleri bozabileceği düşünülmektedir. Bu çalışmada depresif hastalarda intihar davranışına yatkınlık oluşturabilecek erken uyumsuz şemalar ve sosyal biliş çerçevesinde zihinsel durum çözümleme yetisi ilişkisi incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmaya DSM 5 tanı ölçütlerine göre majör depresif bozukluk tanısı alan, son 6 ayda intihar davranışı olan 36 majör depresyon hastası, intihar davranışı öyküsü olmayan 40 majör depresyon hastası ve 36 sağlıklı gönüllü dâhil edildi. Tüm katılımcılara sosyodemografik veri formu uygulandı. Sonrasında katılımcılar Young Şema Ölçeği Kısa Form-3 (YŞÖ-KF3), Gözlerden Zihin Okuma Testi (GZOT), İntihar Davranış Ölçeği (İDÖ) ve Beck Depresyon Ölçeği (BDÖ) ile değerlendirildi. Bulgular: Depresyon tanılı tüm hastalarda sağlıklı kontrol grubuna kıyasla 14 şema boyutunun hepsinde anlamlı derecede yüksek puanlar bulundu, intihar davranışı olan ve olmayan depresif hastalar karşılaştırıldığında ise şema boyutlarında anlamlı bir fark saptanmadı. Depresif hasta gruplarında "onay arayıcılık", "kendini feda" ve "cezalandırma" şema boyutları ortalama puanları klinik olarak anlamlı olarak değerlendirildi. Depresif hasta gruplarında, İDÖ puanları ile "başarısızlık", "karamsarlık", "sosyal izolasyon-güvensizlik", "terk edilme", "iç içe geçme-bağımlılık", "kusurluluk" şema boyutları arasında pozitif yönde anlamlı ilişki saptanmıştır. İntihar davranışı olan ve olmayan depresif hasta gruplarında GZOT toplam test puanı, pozitif değerler ve nötral değerler puanı sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı olarak düşüktür. İntihar davranışı olan depresif hastalarda GZOT negatif değerler puanı sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı olarak düşükken, intihar davranışı olmayan depresif hastalar ile sağlıklı kontroller arasında anlamlı fark bulunamadı. İntihar davranışı olan ve olmayan hasta grupları arasında GZOT tüm alanlarında anlamlı fark yoktur. İntihar davranışı olan hasta grubunda "karamsarlık" şema boyutu ile GZOT toplam puanı, pozitif değer ve negatif değer puanları arasında negatif yönde korelasyon belirlendi. İntihar davranışı olmayan depresif bozukluk grubunda "yüksek standartlar" şema boyutu ile GZOT nötral değerler puanı arasında negatif yönde korelasyon bulundu. Sonuç: Majör depresif bozukluk ve intihar düşüncesi gelişiminde bilişsel şemaların rol oynayabileceği, depresif hastalarda zihinsel durum çözümleme yetisinin bozulduğu gözlenmiştir. Hastalarda mevcut şemaların içerikleri ile uyumlu olarak duygu tanımlamada yanlılık oluşturabileceği belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: majör depresif bozukluk, erken uyumsuz şemalar, zihinsel durum çözümleme, sosyal biliş